Σάββατο, 16 Σεπτεμβρίου 2017

Χρειαζόμαστε ιδιωτικά Πανεπιστήμια;


Το θέμα των ιδιωτικών Πανεπιστημίων ήρθε για μια ακόμα φορά στην επικαιρότητα, μέσα από δηλώσεις του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ο διάλογος - ας τον πούμε διάλογο, μια και κυρίως πρόκειται για την διατύπωση δεδομένων θέσεων από τους "απέναντι" - εάν δεν είναι μια απλή διατύπωση "ναι ή όχι" περιστρέφεται γύρω από την αναγκαιότητα ή όχι αναθεώρησης του Συντάγματος.

Το ερώτημα του τίτλου μου όμως είναι διαφορετικό. Δεν θα ήθελα να ασχοληθώ με το θέμα εάν πρέπει να επιτρέπεται η ίδρυση και λειτουργία ιδιωτικών Πανεπιστημίων, πριν εξετάσουμε το ερώτημα, εάν χρειαζόμαστε ιδιωτικά Πανεπιστήμια.

Ας ξεκινήσω λοιπόν, εξηγώντας τι εννοούμε ως Πανεπιστήμιο.


Πρώτον, το Πανεπιστήμιο είναι για να διδάσκει τις επιστήμες. Ο πρώτος ρόλος, η διδασκαλία, οφείλει να επικεντρώνεται στην διδασκαλία των βασικών της επιστήμης, χωρίς να υπάρχει στόχευση στην προετοιμασία του φοιτητή για κάποιο επάγγελμα. Το Πανεπιστήμιο δεν είναι επαγγελματική σχολή. Εξαιρέσεις, υπάρχουν, φυσικά. Η πρώτη το Πολυτεχνείο (και για αυτό το λέμε Πολυτεχνείο), όπου το αντικείμενο σπουδών, η επιστήμη, είναι άρρηκτα δεμένη με το επάγγελμα. Η δεύτερη οι Ιατρικές σχολές, όπου και εκεί υπάρχει άμεση συσχέτιση της επιστήμης με το επάγγελμα.

Δεύτερον, το Πανεπιστήμιο οφείλει να προάγει τις επιστήμες. Το βασικό εργαλείο εδώ είναι η έρευνα. Είτε η εφαρμοσμένη έρευνα, όπου μπορεί να υπάρξει συσχέτιση με την αγορά και προώθηση της επιχειρηματικότητας και της οικονομίας, είτε η βασική έρευνα, όπου επεκτείνονται οι βάσεις της επιστήμης και η ανθρώπινη γνώση.

Αυτά τα κριτήρια αποτυπώνονται και στα κριτήρια κατάταξης των Πανεπιστημίων στις διάφορες "λίστες" που διακινούνται από λιγότερο και περισσότερο έγκυρες πηγές.

Πέραν από τα Πανεπιστήμια μια σύγχρονη κοινωνία οφείλει να παρέχει Ανώτατη Εκπαίδευση που να προετοιμάζει επαγγελματίες σε απαιτητικά επαγγέλματα, που δεν είναι απαραίτητα άρτιοι επιστήμονες. Στην Ελλάδα, η διάκριση υφίσταται, ανάμεσα στα "Πανεπιστήμια" και στα "ΤΕΙ". Τα ΤΕΙ φυσικά υποσκάπτουν αυτοβούλως τον τόσο σημαντικό και διακριτό ρόλο τους, προσπαθώντας να γίνουν Πανεπιστήμια αντί να διακριθούν και να ανταγωνιστούν προβάλλοντας την τόσο σημαντική ιδιαιτερότητα τους, αλλά θα βγω εκτός θέματος.

Αποδεχόμενοι λοιπόν αυτή την διάκριση, χρειαζόμαστε ιδιωτικά Πανεπιστήμια;

Ας το δούμε λοιπόν πρώτα από την πλευρά του κράτους. Είναι πανθομολογούμενο, ότι τα τελευταία χρόνια, το νέο-μεταναστευτικό ρεύμα της κρίσης αποτελείται κυρίως από νέους επιστήμονες, που δεν βρήκαν εργασία στην Ελλάδα. Άρα, ως κράτος δεν χρειαζόμαστε περισσότερους επιστήμονες. Επομένως δεν χρειαζόμαστε και άλλα Πανεπιστήμια, είτε δημόσια είτε ιδιωτικά.

Ας το δούμε τώρα από την πλευρά των πολιτών. Υπάρχουν παιδιά (οι γονείς τους δεν με ενδιαφέρουν, ειλικρινά) που θέλουν να σπουδάσουν μια επιστήμη και αναγκάζονται να φύγουν από την Ελλάδα για να το κάνουν ή απλά δεν μπορούν να το κάνουν; Φοβάμαι πως ναι, και φοβάμαι πως πολλά από αυτά τα παιδιά έχουν μεγάλες δυνατότητες να γίνουν εξαίρετοι επιστήμονες, και απλά δεν τα κατάφεραν λόγω του απαράδεκτου σημερινού συστήματος εισαγωγής στα ΤΕΙ και στα Πανεπιστήμια ... αλλά ας μην βγω εκτός θέματος.

Υπάρχει και το επιχείρημα, ότι τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια που θα ιδρύσουμε θα προσελκύσουν αλλοδαπούς φοιτητές, τονώνοντας την οικονομία. Δεν το πιστεύω (ειδικά κοιτώντας τις στατιστικές εισροών ξένων φοιτητών στα Πανεπιστήμια π.χ. της Αγγλίας που μειώνονται σταθερά), αλλά το κρατώ ως επιχείρημα.

Και τα δύο όμως παραπάνω προβλήματα, λύνονται πολύ απλά: το πρώτο, αλλάζοντας το σύστημα πρόσβασης στα ΑΕΙ και δίνοντας έμφαση στον επαγγελματικό προσανατολισμό ώστε οι μαθητές (και όχι οι γονείς τους) να κάνουν συνειδητές επιλογές, και το δεύτερο επιτρέποντας στα δημόσια Πανεπιστήμια να αναπτύξουν προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα για την προσέλκυση αλλοδαπών φοιτητών.

Προσωπικά λοιπόν, καταλήγω μάλλον αβίαστα στο συμπέρασμα, ότι δεν χρειαζόμαστε ιδιωτικά Πανεπιστήμια.

Είναι δυνατόν όμως, σε μια ελεύθερη οικονομία να απαγορεύουμε την ίδρυση ιδιωτικών Πανεπιστημίων, ΤΕΙ, επαγγελματικών σχολών; Φυσικά και όχι.

Η ίδρυση ιδιωτικών Πανεπιστημίων, ΤΕΙ, Σχολών πρέπει να επιτρέπεται. Αλλά, πρέπει να υπάρξουν και κανόνες και προαπαιτούμενα. Μερικά από αυτά;


  1. Η πραγματική αυτονόμηση των δημοσίων ΑΕΙ, ώστε να μπορούν να ανταγωνιστούν τα ιδιωτικά σε όλους τους τομείς με ίσους όρους.
  2. Η ενίσχυση της ΑΔΙΠ και η σαφής αξιολόγηση, πιστοποίηση και κατάταξη των διαφόρων ιδρυμάτων, δημόσιων και ιδιωτικών.
  3. Η ρητή απαγόρευση της συμμετοχής διδασκόντων στα δημόσια ΑΕΙ στα ιδιωτικά.
  4. Ο έλεγχος του φαινομένου του "δανεισμού" του ονόματος διάσημων και παραγωγικών ερευνητών σε ιδιωτικά ΑΕΙ, ώστε να φαίνεται ότι κάνουν έρευνα που δεν κάνουν και να καταλαμβάνουν υψηλές θέσεις στις κατατάξεις.
  5. Η δημιουργία οικονομικών κανόνων χωρίς την κωμωδία των "αφιλοκερδών". Ας πάψουμε αφενός να "ποινικοποιούμε" το κέρδος, αλλά ας πάψουμε να είμαστε αφελείς. Σε ένα αφιλοκερδές ίδρυμα, εύκολα δίνεις έναν εξωπραγματικό μισθό σε μι εταιρία συμβούλων και τα εισπράττεις νόμιμα από αλλού. Ο ιδιωτικός τομέας βρίσκεται για να προάγει το κέρδος, και ας το δεχτούμε επιτέλους.
Ο κατάλογος αυτός είναι φυσικά ελλιπής. Πριν κλείσω θα σας αφήσω με κάποια στοιχεία και μια σκέψη.

Στην Ολλανδία η ίδρυση και λειτουργία ιδιωτικών Πανεπιστημίων είναι ελεύθερη, εδώ και δεκαετίες. Η Ολλανδία έχει 15 δημόσια Πανεπιστήμια: τα 13 βρίσκονται σχεδόν σε όλες τις λίστες στο τοπ-1000, και 5-6 από αυτά είναι συχνά στο τοπ-100. Η Ολλανδία έχει επίσης και 5 ιδιωτικά Πανεπιστήμια: 4 εκκλησιαστικά και ένα εξαιρετικό οικονομικό πανεπιστήμιο. Το πιο σημαντικό όμως για την Ολλανδική οικονομία είναι ότι η Ολλανδία έχει επίσης δεκάδες ΤΕΙ, τόσο δημόσια όσο και ιδιωτικά που παρέχουν εξαιρετικό επίπεδο σπουδών και εκπαιδεύουν άρτιους επαγγελματίες σε σύνδεση με την αγορά, αλλά δεν κάνουν έρευνα, δεν δίνουν μεταπτυχιακά, και κατά συνέπεια  κανένα από αυτά δεν βρίσκεται σε καλή θέση σε καμία κατάταξη (διότι οι παγκόσμιες κατατάξεις τα θεωρούν ΑΕΙ, και δεν κάνουν τον διαχωρισμό ΤΕΙ και Πανεπιστημίων ...).

Για όλα αυτά, αποφάσισε η αγορά ... και στην Ελλάδα μπορούμε φυσικά να αφήσουμε την αγορά  να αποφασίσει ... με τις παράπλευρες απώλειες χρημάτων αφελών γονιών σπουδαστών, τα παράπλευρα κέρδη αετονύχηδων, και άλλα ... οπότε πριν κάνουμε το πείραμα,  σκεφτείτε το λοιπόν και εσείς: χρειαζόμαστε ιδιωτικά Πανεπιστήμια; 

Για να απαντήσετε θα σας συμβούλευα να σκεφτείτε όπως και στην επιστήμη όταν έχουμε μια νέα ανακάλυψη:

- Είναι σωστό;
- Είναι σημαντικό;
- Ποιος νοιάζεται;

Τετάρτη, 6 Σεπτεμβρίου 2017

Διεπιστημονικότητα και Βιολογία - Huffington Post Greece


Πρόσφατα, το Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε την πρόθεση του να κάνει αλλαγές στην διδασκαλία και εξέταση των μαθημάτων της Βιολογίας και την Χημείας, μελετώντας την συνδυασμένη διδασκαλία τους. Αυτό προκάλεσε μια φορτισμένη ανακοίνωση της Πανελλήνιας Ένωσης Βιεπιστημόνων που αναφέρει:

"Η συγκεκριμένη προτεινόμενη ενοποίηση των δύο Επιστημών έχει ως αποτέλεσμα :
• να εξασθενεί η θέση των Φυσικών Επιστημών στο σύνολο της, αντί να ενδυναμώνεται,
• οι δύο Επιστήμες, Βιολογία και Χημεία, να απαξιώνονται και γνωστικά να συρρικνωθούν [...]
• οι υποψήφιοι να εισέρχονται σε Πανεπιστημιακά Τμήματα απαιτητικά χωρίς τις αντίστοιχες προαπαιτούμενες γνώσεις, γεγονός που θα έχει επιπτώσεις και στο επίπεδο σπουδών τους στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση"

Η θέση μου δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο διαφορετική. Η προτεινόμενη ενοποίηση είναι και θεμιτή και επιθυμητή, εφόσον δεν θα μειωθούν οι συνολικές ώρες διδασκαλίας στο συνδυασμένο μάθημα.  Ο λόγος είναι ότι αυτή η πρόταση προάγει την αρχή της διεπιστημονικότητας που θα είναι όλο και περισσότερο απαραίτητη στον 21ο αιώνα, και είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσει στην καλύτερη διδασκαλία και κατανόηση βασικών εννοιών και των δύο επιστημών.

Θα ήθελα πριν διαβάσετε τις σκέψεις μου για το θέμα, να μου επιτρέψετε να σας συστηθώ. Συγκεριμένα θέλω να σας εξηγήσω τι σπούδασα και ποιο είναι το επάγγελμα μου, όχι για να σας "εντυπωσιάσω" και να δώσω "βαρύτητα" στις απόψεις μου, αλλά γιατί ίσως έτσι καταλάβετε καλύτερα την οπτική μου για αυτό το θέμα.

Παρά την επιθυμία μου να σπουδάσω Ιατρική, οι Πανελλαδικές εξετάσεις με οδήγησαν να σπουδάσω Βιολογία - κάτι που μου στοίχησε μεγάλη απογοήτευση, αλλά θεωρώ εκ των υστέρων μια από τις ευτυχέστερες συμπτώσεις της ζωής μου. Τελειώνοντας το Πτυχίο μου, ο μέτριος βαθμός μου - ένα μετά βίας λίαν καλώς πολύ μακριά από το τόσο παρεξηγημένο Άριστα - με απέκλειε από οποιαδήποτε Ελληνική υποτροφία. Μέσα από μια σειρά συμπτώσεων, η διπλωματική εργασία μου,  που αφορούσε κυρίως την ανάπτυξη λογισμικού για την απεικόνιση βιομορίων (ανήκε δηλαδή στον τομέα δηλαδή της Πληροφορικής) αλλά και τον προσδιορισμό της τρισδιάστατης δομής υποψήφιων φαρμάκων (ανήκε δηλαδή και στον τομέα της Χημείας) μου επέτρεψε να εργαστώ για την διδακτορική μου διατριβή στο Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας (EMBL). Το διδακτορικό μου το πήρα από το Τμήμα Χημείας στο Πανεπιστήμιο της (παλιάς) Υόρκης. Διευθύνω δύο επιστημονικές ομάδες, μια που ασχολείται με την ανάπτυξη λογισμικού για τον προσδιορισμό της δομής μακρομορίων, και μια που ασχολείται με την κατανόηση μηχανισμών μοριακής αναγνώρισης και ανάπτυξης φαρμάκων στον τομέα της έρευνας για τον καρκίνο. Έχω εκλεγεί στο παρελθόν σε θέση Βιοπληροφορικής σε Ιατρική Σχολή (δεν αποδέχθηκα τον διορισμό μου) και στο άμεσο μέλλον θα καταλάβω την έδρα της Δομής Βιομορίων στο τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης. Οι επιστημονικές μου εργασίες στο λογισμικό υπολογιστών και ανάπτυξη αλγορίθμων  συγκεντρώνουν πάνω από 5,000 ετεροαναφορές, ενώ άλλες 8,000 περίπου αναφορές είναι για εργασίες μου σε θέματα Βιοχημείας και Βιοφυσικής.  Οι εργασίες για τις οποίες όμως είμαι πραγματικά περήφανος, είναι αυτές που είναι στα διάσημα διεπιστημονικά περιοδικά: Nature, Science, PNAS,  eLife ... Και είμαι πραγματικά υπερήφανος γιατί είναι πραγματικά διεπιστημονικές.

Αρχίζετε ίσως να καταλαβαίνετε που κατευθύνω την συζήτηση: τα όρια μεταξύ των Φυσικών Επιστημών γίνονται όλο και λιγότερο διακριτά! Φυσική, Χημεία, Μαθηματικά, Βιολογία, όλα αλληλεπιδρούν δημιουργώντας νέους διεπιστημονικούς κλάδους: Βιοχημεία, Βιοφυσική, Αστροφυσική, Επιστήμες Υλικών, Φαρμακοχημεία, Φαρμακογενετική, και πολλοί άλλοι κλάδοι, προϋποθέτουν γνώσεις από διάφορα γνωστικά πεδία.

Χρειάζεται όμως να μιλάμε για διεπιστημονικότητα στους μαθητές του Γυμνασίου ή και του Λυκείου; Κατά την γνώμη μου, ναι.

Θα μου επιτρέψετε δύο παραδείγματα.

Στην Βιολογία διδάσκεται η "εικονική" δομή της διπλής έλικας του DNA. Μπορούμε να κατανοήσουμε όμως την δομή αυτή χωρίς να έχουμε διδαχθεί παράλληλα την φύση των δεσμών υδρογόνου στην Χημεία;

Στην Φυσική διδάσκουμε την έννοια της ταχύτητας και της επιτάχυνσης - στα Μαθηματικά διδάσκουμε την έννοια των παραγώγων. Μπορούμε ίσως να κατανοήσουμε καλύτερα και τις δύο έννοιες εξηγώντας ότι η πρώτη παράγωγος της θέσης ενός σώματος ως προς τον χρόνο είναι η ταχύτητα, και η δεύτερη παράγωγος η επιτάχυνση;

Καλωσορίζοντας τους φοιτητές του Διεπιστημονικού Προπτυχιακού προγράμματος  στις "Μοριακές Επιστήμες Ζώης" (Molecular Life Sciences) στο Ολλανδικό Ινστιτούτο για τον Καρκίνο.
Η διεπιστημονικότητα είναι τεράστιο ζητούμενο στον 21ο αιώνα και θα έπρεπε να καλλιεργείται από τις μικρότερες ηλικίες! Και όχι μόνο στα παραδείγματα που έφερα! Θα μου επιτρέψετε, πριν τελειώσω, να πάω πολύ πιο μακριά!

Η εμβάθυνση της αρχής της διεπιστημονικότητας θα μπορούσε να γίνει και σε άλλα γνωστικά αντικείμενα. Γιατί να μην έχουμε ένα μάθημα, ''έτσι, χωρίς πρόγραμμα"; Να διδάσκουμε στο θέμα "Ρώμη" ιστορία, λατινικά, τα θρησκευτικά κινήματα της εποχής; Με θέμα "Μακεδονία" να μιλάμε για τις κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου, την φιλοσοφία του Αριστοτέλη, την δομή της Περσικής Αυτοκρατορίας, τα Ελληνικά ως  lingua franca, αλλά και την σύγχρονη ιστορία με θέμα την περίφημη FYROM; Η μικρή μου κόρη, στο μάθημα με θέμα "Προσφυγιά" έμαθε για τον Ιησού (πρόσφυγας ήταν ωρέ αγριοχρίστιανοι!), την Παλαιά Διαθήκη (πρόσφυγες ήταν και οι Εβραίοι), την σημερινή κατάσταση στην Μέση Ανατολή (πρόσφυγες στην χώρα τους και οι Παλαιστίνιοι), την Ολλανδική Αποικιοκρατία (που δημιούργησε και προσφυγικά προβλήματα). Γιατί να μην διδάσκουμε την "Ελληνική Παράδοση" ως Ιστορία, Μουσική, Τέχνη, Γλώσσα; Γιατί να μην διδάσκουμε ως ενιαίο μάθημα την "Εξέλιξη" ως φαινόμενο Βιολογικό, Γλωσσολογικό, Μουσικό, Καλλιτεχνικό, Κοινωνικό και Πολιτικό;

Αυτό το σχολείο θα ήταν λιγότερο βαρετό για τον 15χρονο εαυτό μου. Για εσάς;