Πέμπτη, 12 Φεβρουαρίου 2015

Περί Αριστείας - Το Ποτάμι


Ο υπουργός Παιδείας κ. Μπαλτάς, έκανε μια αναφορά στο θέμα της Αριστείας, που συζητήθηκε πολύ. Συγκεκριμένα υποστήριξε ότι: «Διότι αν γίνεις άριστος απλώς με μια διαδικασία, φέρεις το βάρος της αριστείας και πρέπει να αποδεικνύεις διαρκώς την αριστεία σου εσαεί, ενώ αν αποτύχεις στο διαγωνισμό αριστείας, τότε φέρεις το στίγμα αυτής της αποτυχίας εσαεί».
Πιστεύω οτι για να κατανοήσουμε το πνεύμα αυτής της δήλωσης, πρέπει να εστιάσουμε στο «αν γίνεις άριστος απλώς με μια διαδικασία». Η ακριβής διατύπωση, έχει τεράστια σημασία. Γιατί στην Ελλάδα συνηθίζουμε να θεσπίζουμε κριτήρια με γνώμονα το πόσο «δημοκρατικά» είναι και το πόσο «αδιάβλητα» είναι, και να τα ανακηρρύσουμε ως μέτρα αριστείας, συχνά παραβλέποντας ότι μπορεί να είναι παντελώς ακατάλληλα για τον σκοπό που εξυπηρετούν. Τα παραδείγματα στην Παδεία είναι πολλά, και οι λύσεις δύσκολες.
Η προσχολική αγωγή, ουσιαστικά δεν υφίσταται. Όπως έχει επισημάνει και το Ποτάμι, η έλλειψη προσχολικής αγωγής δημιουργεί τεράστιες ανισότητες, και πρέπει απαραίτητα να αντιμετωπιστεί ως εκπαιδευτική προτεραιότητα. Η Αριστεία είναι δύσκολο να «πιστοποιηθεί» στο μέλλον δίχως ίσες ευκαιρίες απο την προσχολική ηλικία.
Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, το βασικό πρόβλημα είναι ότι στο όνομα της ισότητας έχουμε ισοπεδώσει τα σχολεία, μην αφήνοντας την Αριστεία να αναπτυχθεί οργανικά μέσα απο αυτόνομες ανταγωνιστικές σχολικές μονάδες. Συχνά αυτό το μέτρο, που επίσης έχει προτείνει το Ποτάμι, έχει κατακριθεί ως «ταξικό» ή ακόμα χειρότερα «νεοφιλελέ»: οι «καλές γειτονιές» θα έχουνε καλά σχολεία και οι «φτωχογειτονιές» υποβαθμισμένα σχολεία. Σωστό επιφανειακά, αλλά απλές λύσεις υπάρχουν: π.χ. η χρηματοδότηση με τρόπο αντίστροφα ανάλογο των αντικειμενικων αξιών ακινήτων στην περιοχή, ή σε αντίστροφη αναλογία με το μορφωτικό επίπεδο των γονέων των μαθητών. Έτσι, σχολεία σε «υποβαθμισμένες» γειτονιές, π.χ. με πολλούς μετανάστες, θα έχουν καλύτερη χρηματοδότηση, ώστε να βοηθήσουν τα παιδιά της συγκεκριμένης γειτονιάς που - κακά τα ψέματα – έχουν συγκριτικά λιγότερες ευκαιρίες απο τη σημερινή δημόσια εκπαίδευση. Τα ίδια σχολεία, εάν χρησιμοποιήσουν ορθολογικά την αυξημένη χρηματοδότηση για να βελτιωθούν ακαδημαϊκά, μπορούν να λειτουργήσουν όμως και ως πόλος έλξης για νέους πιο ευκατάστατους γονείς, αλλάζοντας έτσι και δημογραφικά την περιοχή και αποφεύγοντας την δημιουργία «γκέτο».
Τα πρότυπα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, πράγματι δεν πρέπει να τα βλέπουμε ως «άριστα» και μόνον. Με πιο κριτήριο Άριστα αλήθεια; Ένα πρότυπο Μουσικό Σχολείο δεν μπορεί να είναι Άριστο άσχετα με την βαθμολογία των μαθητών του στην Γεωγραφία και τις επιδόσεις τους στην Φυσική Αγωγή; Ένα πρότυπο Αθλητικό Γυμνάσιο χρειάζεται μαθητές με άριστες επιδόσεις στα Μαθηματικά και την Μουσική; Τα πρότυπα σχολεία χρειάζεται να καθορίσουν τον σκοπό τους και να κάνουνε τα ίδια την επιλογή των μαθητών τους με τρόπο που να υπερβαίνει μια απλή διαδικασία εξέτασης! «Μα, για την Ελλάδα μιλάμε θα μου πείτε! Πώς θα είναι αδιάβλητη μια τέτοια διαδικασία;». Πρώτον, ας εμπιστευθούμε πρώτα από όλα τους δασκάλους και τους καθηγητές των παιδιών μας, αλλιώς θα έχουμε πραγματικά χρεοκωπήσει ως κοινωνία, ανεξάρτητα των αποφάσεων του Eurogpoup. Δεύτερον, προτιμάω ένα πρότυπο σχολείο όπου πέντε απο τους εκατό μαθητές βρέθηκαν εκεί επειδή ήξεραν τον μπατζανάκη της ξαδέρφης του καθηγητή λογοτεχνίας, απο ένα σχολείο όπου οι πενήντα από τους εκατό επιτυχόντες μέσα από ένα σύστημα εξετάσεων κάνανε φροντιστήριο τρεις φορές την εβδομάδα.
Και φτάνουμε κοντά στην πυραμίδα της Αριστείας, στην είσοδο στα Πανεπιστήμια. Η ετήσια κωμωδία – και συχνά τραγωδία – των πανελλαδικών εξετάσεων πρέπει να λήξει το συντομότερο δυνατό. Είναι ένα σύνθετο πρόβλημα, ειδικά εάν λάβει κανείς υπ’ όψιν του τις εκατοντάδες χιλιάδες των καθηγητών που βιοπορίζονται από τα φροντιστήρια (και ας μην μιλήσουμε εδώ για την φενάκη της δωρεάν παιδείας καλύτερα) ... Οι «άριστοι» όμως για τα Πανεπιστήμια δεν μπορούν να επιλεγούν από μια διαδικασία που διαρκεί δυο εβδομάδες και είναι μια δοκιμασία της ικανότητας αποστήθισης και της παράλληλης αντοχής σε παράλογο άγχος. «Άριστος» γιατρός δεν θα γίνει ένας μαθητής με γερά νεύρα που κατάλαβε καλά τους μιγαδικούς αριθμούς και τον διαφορικό λογισμό της 3ης Λυκείου και έγραψε 19 – και όχι 17 – στα μαθηματικά. Άλλες είναι οι ικανότητες ενός άριστου γιατρού, με πρώτα από όλα την αγάπη του για προσφορά στην κοινωνία και τον συνάνθρωπο.
Ανοικτές πόρτες δηλαδή στα Πανεπιστήμια; Φυσικά και όχι. Σωστός Επαγγελματικός Προσανατολισμός στα Λύκεια, ειδικά στην τελευταία χρονιά, κατάργηση των τελικών «αδιάβλητων» εξετάσεων, αλλά και συνεχής αξιολόγηση της παρουσίας του μαθητή μέσα στο σχολείο, πιστοποίηση γνώσεων σε διάφορα γνωστικά πεδία κατά την διάρκεια του Λυκείου, αλλά με πολλαπλές ευκαιρίες, και ίσως με έναν νέο ρόλο για τα φροντιστήρια, αλλά και απόφαση των Σχολών και των Τμημάτων των Πανεπιστημίων για τα κριτήρια που θέλουν να χρησιμοποιήσουν.
Ας μπούμε και στα Πανεπιστήμια λοιπόν. Κινητικότητα μέσα στις Σχολές. Όλοι κάναμε λάθος επιλογές στα 18 μας, αλλά το ελληνικό Πανεπιστήμιο ουσιαστικά δεν επιτρέπει σε νέους ανθρώπους να διορθώσουν τα λάθη τους. Ας σκεφτούν τα Τμήματα και οι Σχολές τα κριτήρια της κινητικότητας, αλλά γνωρίζοντας ότι ένας μέτριος φυσικός θα μπορούσε άνετα να γίνει ένας άριστος βιολόγος, έστω και εάν ερωτευθεί τη βιολογία στα 20 και όχι στα 18 – και τούμπαλιν. Σύνδεση με την παραγωγή και τις εταιρίες, γιατί ένα άριστο στέλεχος μια φαρμακευτικής εταιρίας, μπορεί εύκολα να είναι ένας άνθρωπος που το υπάρχων ελληνικό σύστημα θα ήταν ικανό να έχει εγκλωβίσει στην εκπόνηση ενός άχρηστου διδακτορικού (καλά τα λέω κουμπάρε;). Αλλά και ενίσχυση της έρευνας μακριά από τις αρτηριοσκληρώσεις π.χ. του ΙΚΥ, όπου μια υποτροφία για μεταπτυχιακό προϋποθέτει κριτήρια όπως ο βαθμός πτυχίου (και τον οποίον ο γράφοντας ούτε καν πλησίασε με το φτωχό 6,7, αλλά κάτι έκανε στην έρευνα και την ζωή του με τα λεφτά των χαζο-Ευρωπαίων που δεν κοιτούν την Αριστεία με τα κριτήρια της ημεδαπής).
Ναι στην Αριστεία λοιπόν, αλλά όχι στην αριστεία που αποφασίζεται με τις υπάρχουσες αποστειρωμένες και απαρχαιομένες διαδικασίες που ουσιαστικά την καταδικάζουν.