Τετάρτη, 10 Ιουνίου 2015

Η βασική έρευνα και το ευρύ κοινό - other-side.gr


Λίγες ώρες νωρίτερα, δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Science, ένα από τα πιό σημαντικά επιστημονικά περιοδικά του πλανήτη, μια εργασία της ερευνητικής μου ομάδας σε συνεργασία με την ομάδα του φίλου και συναδέλφου Χερτ Κοπς. Η εργασία μας αφορά τους μηχανισμούς της κυτταρικής διαίρεσης. Παρά το ότι το Science παρέχει στους δημοσιογράφους όλες τις διευκολύνσεις για να παρουσιάσουν το θέμα στο ευρύ κοινό, είναι πολύ πιθανό η μόνη κάλυψη του στον παγκόσμιο μη-επιστημονικό τύπο να είναι αυτή που διαβάζετε. Κακά τα ψέμματα δηλαδή, καθόλου ευρύ το κοινό. Οι λίγες δεκάδες φίλοι του other-side.gr και οι φίλοι και γνωστοί απο το Facebook και το Twitter, που κάνατε τον κόπο να κάνετε «κλικ» σε αυτή την ανάρτηση.

Η υπεύθυνη τύπου του αντικαρικινικού ινστιτούτου όπου εργάζομαι ήταν σαφής: «το θέμα είναι πολύ εξειδικευμένο για το ευρύ κοινό». Δεν μπορώ να την κατηγορήσω για την κρίση της. Ποιός θέλει να διαβάσει για το πως ο μοριακές αλληλεπιδράσεις και ο ανταγωνισμός στην αλληλεπίδραση μεταξύ της μιτωτικής κινάσης Mps1 και των μικροσωληνίσκων για πρόσδεση στους κινητοχώρους των μιτωτικών χρωμοσομάτων συνεισφέρει στην σίγαση του σημείου ελέγχου συναρμολόγησης της μιτωτικής ατράκτου;

Θα μπορούσα ίσως να προσπαθήσω να εξηγήσω την σημασία αυτού του μηχανισμού. Πρώτα απο όλα θα χρειαζόμουνα ένα ένα καλό παράδειγμα - σκέφτομαι τον ακριβή διαχωρισμό των δύο μισών στα γεμιστά μπισκότα Παπαδοπούλου, αγαπημένο παιχνίδι για δυό-τρεις γενιές μικρών και μεγάλων παιδιών, αλλά έχει ένα δύο θεματάκια με τον μηχανισμό ελέγχου. Πιθανό θα έπρεπε και να προσθέσω ότι η συντριπτική πλειοψηφία των καρκινικών όγκων έχει προβλήματα διαχωρισμού του γεννετικού υλικού, την λεγόμενη ανευπλοειδία, για να αυξήσω το ενδιαφέρον του κοινού, αλλά με τον πολυ σοβαρό κίνδυνο να δημιουργηθούν λάθος ελπίδες σε καρκινοπαθείς.

Φοβάμαι όμως ότι θα έκανα μάλλον άσχημη δουλειά – όταν έχεις ασχοληθεί  προσωπικά με την ανακάλυψη ενός πολύπλοκου μηχανισμού, είναι δύσκολο να τον απλοποιήσεις και να τον εξηγήσεις στο ευρύ κοινό με κατανοητό τρόπο αλλά και χωρίς λάθη. Υπάρχουνε δημοσιογράφοι-επιστήμονες που έχουνε εξειδικευτεί στην επικοινωνία της επιστημονικής έρευνας, ορισμένοι μάλιστα είναι εξαιρετικοί. Αλλά σχεδόν όλοι θέλουνε ένα «πιάσιμο»: τον συσχετισμό με μια ασθένεια, εντυπωσιακές φωτογραφίες απο μακρινούς γαλαξίες ή κοντινούς πλανήτες, άμεση σχέση με ένα θέμα δημόσιας υγείας, την δημιουργία φτηνής ή πράσινης ενέργειας, ένα ανθρωπομορφικό ρομπότ, ή στην καλύτερη περίπτωση μια πιθανή συσχέτιση με το σεξ.

Το να εξηγήσεις πολύπλοκα επιστημονικά θέματα είναι πραγματικά εξαιρετικά δύσκολο. Φαντάζομαι καμμιά φορά της έκφραση του υπεύθυνου τύπου που του ζητήθηκε να εξηγήσει την σημασία της ανακάλυψης ενός σήματος στα 125-127 γιγαηλεκτρονιοβόλτ σε ένα γραμμικό πεδίο της κλίμακας Πλανκ το οποίο υποστηρίζεται απο ένα ελλειψοειδές ύψους δυο τυπικών αποκλείσεων σε δεδομένα γραμμικού επιταχυντή χανδρονίων. Θα μπορούσε ποτέ κάτι τέτοιο να δημοσιευτεί στις εφημερίδες όλου το κόσμου; Και όμως, όλοι έχετε διαβάσει για το «σωματίδιο του Θεού» ή «μποζόνιο του Χίγγινς».

Η επικοινωνία των νέων επιστημονικών ανακαλύψεων με το ευρύ κοινό, δεν είναι απλά «δημόσιες σχέσεις» με σκοπό να προσελκύσουν χρηματοδότηση ή φοιτητές στο Πανεπιστήμιο που έκανε την έρευνα. Πολύ λιγότερο, δεν είναι οχήματα για να ικανοποιήσουν την ανάγκη πολλών ερευνητών για λίγα λεπτά δημοσιότητας. Είναι όμως ηθική και οικονομική υποχρέωση προς την κοινωνία που χρηματοδοτεί την έρευνα και τους ερευνητές. Είναι επιβεβλημένη αντίδραση στην απύθμενη ελαφρότητα και επικινδυνότητα του καθημερινού βομβαρδισμού του κοινού με την ψευδοεπιστήμη των σούπερ-τροφών και τους κινδύνους των «ανόργανων» τροφών. Είναι άμυνα στις ανοησίες της απαρίθμησης των ιδιοτήτων του λεμονιου για την θεραπεία του καρκίνου και της ζάχαρης για την δημιουργία του. Είναι ανάγκη για να δημιουργθούν στο ευρύ κοινό ενδογενή αμυντικά συστήματα που να απορρίπτουν τον συνεχή βομβαρδισμό με τις ανεύθυνες και συχνά εγκληματικές εναλλακτικές θεραπείες ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός.


Σημ. Μια εξήγηση της έρευνας μας για μη-εξεδικευμένους αλλά «υποψιασμένους» αναγνώστες βρίσκεται στο σύνδεσμο: