Σάββατο, 29 Οκτωβρίου 2016

Hic Rhodus, hic salta ...


Ο μικρόκοσμος που έχω χτίσει στο διαδίκτυο και επικοινωνεί στα Ελληνικά, χωρίζεται σε τρεις κατηγορίες.

Η πρώτη κατηγορία είναι οι πρώην συμμαθητές μου από το Κολέγιο. Χωρίς επαφή με κανέναν από αυτούς για σχεδόν δύο δεκαετίες (δεν μου είχατε λείψει, σόρυ παίδες), φτάνοντας τα σαράντα βρεθήκαμε με το γύρισμα της χιλιετίας διαδικτυακά - αρχικά στο Yahoo και μετά στο Facebook. Είχαμε αλλάξει όλοι. Κι εγώ. Συζητάμε με τις εντάσεις και την πόλωση των πάλε ποτέ τινέιτζερ εαυτών μας και περιστασιακά μόνον με την εμπειρία των μάλλον ευκατάστατων λευκών αρσενικών που φτάνουν τα πενήντα. Έχω τσακωθεί με παιδιά που τα εκτιμώ ειλικρινά από τότε που ήμασταν εφτά χρονών, έχω βρεθεί για ευχάριστη παρέα με έναν-δυο που σαν έφηβοι ποτέ δεν κολλήσαμε, τους περισσότερους απλά τους παρακολουθώ με νοσταλγία και συμπάθεια, με περιστασιακό χιούμορ, με χαρές για τις χαρές τους, με αποστασιοποίηση και αμηχανία στις λύπες τους.

Κάπου ανάμεσα, οι φιλίες από το Πανεπιστήμιο. Φίλοι στενοί και πραγματικοί οι περισσότεροι από αυτούς, επιλεγμένοι με την αμφισβητήσιμη σοφία των 18 μας χρόνων, άλλοι ακόμα κολλητοί σε πορεία ζωής, άλλοι πιο μακρινοί, επικοινωνία χωρίς εντάσεις, χωρίς πόλωση, με νοσταλγία, χιούμορ, και μεγαλύτερη ειλικρίνεια.

Η τρίτη κατηγορία είναι οι νεόκοποι πρώην και νυν συνοδοιπόροι της βραχύβιας πολιτικής μου διαδρομής. Αυτοί οι φίλοι δεν είναι μόνο από το Ποτάμι. Φυσικά πρώην και νυν Ποτάμιοι και Παραποτάμιοι, συμφωνούντες, διαφωνούντες, ονειροπόλοι, ονειροπαρμένοι, ρεαλιστές, κυνικοί, συμβιβαστικοί, άθεοι, ένθεοι, αθεόφοβοι, πολιτευόμενοι, επιστήμονες, επιχειρηματίες, μπλοκάκηδες, σοσιαλιστές, σοσιαλδημοκράτες, μενσεβίκοι, μπολσεβίκοι, αριστεριστές, φιλελεύθεροι, συντηρητικοί, προοδευτικοί, απ΄’ολα έχει αυτός ο μπαξές. Σκεφτόμουνα τι έχουμε κοινό με όλους αυτούς. Δεν είναι το Ποτάμι. Ούτε καν το περίφημο “όλοι ΠΑΣΟΚ ήμασταν” - δεν ήμουνα. Αλλά πάω στοίχημα ότι κάποτε όλοι μας είχαμε πιστέψει είτε λίγο είτε πολύ, σε αυτό που - ίσως σπασμωδικά και αντικειμενικά μάλλον αποτυχημένα με βάση το εκλογικό μέτρο - προσπάθησε να εκφράσει ο Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου του ’90 - μην σας πω ότι οι περισσότεροι τον είχαμε ψηφίσει στις αρχές του ’90. Αλλάξαμε πορείες από τότε, αλλάξαμε παραστάσεις, αλλάξαμε προτεραιότητες, αλλάξαμε, εμείς.

Με όλες τις κατηγορίες φίλων όμως, υπήρξαμε κάποτε παρέα. Είχαμε διαφορές με τους συμμαθητές, αλλά κρατάμε το ότι μεγαλώσαμε μαζί, δεν κοιτάμε τις διαφορετικές πορείες. Είχαμε πολλά κοινά με τους συμφοιτητές, χτίζουμε σε αυτά, και όχι στις διαφορές μας. Με τους “συναγωνιστές” λοιπόν τι θα κοιτάμε σε λίγα χρόνια από τώρα; Τις διαφωνίες μας για το ότι οι πολιτικές μας πορείες απέκλιναν; Ή θα κοιτάμε αυτά που μας ενώνουν; Θα επιμείνουμε στην διαφωνία μας για το ακριβές ισοζύγιο ανάμεσα στην ιδιωτική πρωτοβουλία και την κρατική εποπτεία, το φορολογικό μοντέλο, και άλλα που φαντάζουνε ουσιώδη; Ή θα βλέπουμε την πίστη μας σε ένα Κοινωνικό Κράτος, σε Παιδεία και Υγεία για όλους, στην Ισονομία, σε μια Ευρώπη όπως την φανταστήκαμε και όχι όπως πορεύεται, και σε άλλα που κανείς δεν μπορεί να χαρακτηρίσει επουσιώδη

Αλλά θα μου πείτε πάλι, καλά τα λέω “απ’έξω”. Μου ταιριάζει ίσως το παρακάτω ...

Ἀνὴρ κομπαστής. Ἀνὴρ πένταθλος ἐπὶ ἀνανδρίᾳ ἑκάστοτε ὑπὸ τῶν πολιτῶν ὀνειδιζόμενος, ἀποδημήσας ποτὲ καὶ μετὰ χρόνον ἐπανελθών, ἀλαζονευόμενος ἔλεγεν ὡς πολλὰ καὶ ἐν ἄλλαις πόλεσιν ἀνδραγαθήσας, ἐν τῇ Ρόδῳ τοιοῦτον ἥλατο πήδημα ὡς μηδένα τῶν Ὀλυμπιονικῶν ἐφικέσθαι· καὶ τούτου μάρτυρας ἔφασκε παρέξεσθαι τοὺς παρατετυχηκότας, ἂν ἄρα ποτὲ ἐπιδημήσωσι. Τῶν δὲ παρόντων τις ὑποτυχὼν ἔφη πρὸς αὐτόν· Ἀλλ', ὦ οὗτος, εἰ τοῦτο ἀληθές ἐστι, οὐδὲν δεῖ σοι μαρτύρων· αὐτοῦ γὰρ καὶ Ῥόδος καὶ πήδημα. Ὁ λόγος δηλοῖ ὅτι ὧν πρόχειρος ἡ δι' ἔργων πεῖρα, περὶ τούτων πᾶς λόγος περιττός ἐστι.

Μπορούμε λοιπόν να αποδείξουμε τι μπορούμε να κάνουμε - ενωμένοι - εδώ και τώρα.

Ora est.

Παρασκευή, 14 Οκτωβρίου 2016

Ελεγεία για την Κεντροαριστερά


Μέχρι και πριν δέκα περίπου χρόνια, την εποχή που γεννήθηκαν τα παιδιά μας, αστειευόμουνα ότι εάν διάβαζα την επιστημονική βιβλιογραφία με την ίδια προσήλωση με την οποία διάβαζα λογοτεχνία και εκλαϊκευμένη επιστήμη, θα ήμουνα ένας πραγματικά εξαίρετος επιστήμονας. Δέκα χρόνια αργότερα, και ενώ η μεγάλη μου αδυναμία επιστημονικά παραμένει η αποσπασματική γνώση της βιβλιογραφίας, την οποία καλύπτω με πολυάριθμες συνεργασίες, συζητήσεις και συμμετοχές σε συνέδρια, ουσιαστικά σταμάτησα να διαβάζω και "έξω-επιστημονικά". Τα τελευταία λίγα χρόνια ειδικά, κατάφερα να διαβάσω ελάχιστα: το κουραστικό αλλά διαφωτιστικό «Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος», μια μνημειώδη προσπάθεια του Antony Beevor να συνοψίσει τα γεγονότα του μεγάλου πολέμου σε όλα τα μέτωπα, τo υπέροχo ιστορικό μυθιστόρημα «Μέμνων» και τον ιδιότυπο αλλά γοητευτικό  «Αύγουστο» του John Williams. Το βιβλίο που διαβάζω αυτές τις μέρες, μετά από μήνες λογοτεχνικής ραστώνης, είναι το “Hillbilly Elegy” («Ελεγεία για τους βλάχους», θα το μετέφραζα, ελπίζοντας να μην παρεξηγηθώ απο τους Βλάχους). Λίγο αυτοβιογραφία, λίγο ιστορία, λίγο κοινωνιολογία, μια «συναρπαστική εξέταση της κοινωνικής τάξης, του πολιτισμού, και του αμερικάνικου ονείρου» - ακριβώς αυτό που έλεγε στο «ηλεκτρονικό εξώφυλλο».

Μα τι σχέση έχει η Γιαγιά με το Μάγκνουμ στο πίσω κάθισμα, η εξαρτημένη μητέρα, η προβληματική αδερφή και ο χαρισματικός Τζέι Ντι (ο συγγραφέας) με την πολύπαθη Κεντροαριστερά; Μικρή, αλλά ενδιαφέρουσα, θα σας απαντούσα. Την δεκαετία του ’60 και του ’70, η «Ζώνη της Σκουριάς» στα Αππαλάχια γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη απο τα ορυχεία και την βιομηχανία ατσαλιού. Στις μέρες μας, η περιοχή έχει βυθιστεί σταδιακά στην φτώχεια και την εξάρτηση. Έχει αφήσει το Δημοκρατικό της παρελθόν, υποστηρίζοντας σε μεγάλα ποσοστά το Ρεπουμπλικανικό κόμμα, και πρόσφατα τον ανεκδιήγητο Ντόναλντ Τραμπ.  Κάτι σαν την Κεντροαριστερά στην Ελλάδα. Το ένδοξο αγωνιστικό και πρωτοποριακό της παρελθόν, έχει βυθιστεί στην μιζέρια της πολυδιάσπασης και της απομόνωσης από τον μεγάλο όγκο του εκλογικού σώματος.

Ο Τζέι Ντι Βανς, έφυγε από την μιζέρια του Κεντάκυ, σπούδασε Νομική στο Γέϊλ, και συνεχίζει μια πολλά υποσχόμενη καριέρα και ζωή. Πως τα κατάφερε; Κατά την γνώμη μου; Απέφυγε να δει στην Γιαγιά την χοντρή γριά με το 45άρι που κάποτε έβαλε φωτιά στον παππού του επειδή γύρισε μεθυσμένος στο σπίτι, και είδε την γυναίκα που θα θυσίαζε τα πάντα για αυτόν και πίστεψε σε αυτόν. Απέφυγε να δει στην μητέρα του την εξαρτημένη από χάπια γυναίκα που άλλαζε συντρόφους μέσα σε μέρες ή βδομάδες, και είδε μια νέα γυναίκα που προσπάθησε σκληρά να σπουδάσει νοσοκόμα και να κάνει τα λίγα που μπορούσε για αυτόν και την αδερφή του. Δεν είδε στον πατέρα του αυτόν που το εγκατάλειψε ως παιδάκι, αλλά αυτόν που τον φιλοξένησε όταν του το ζήτησε ως έφηβος και προσπάθησε άτσαλα να τον βοηθήσει. Δεν επικέντρωσε στην πλειονότητα των άχρηστων δασκάλων του, αλλά ξεχώρισε τους δυο-τρεις που μπορούσαν να τον εμπνεύσουν.

Η Κεντροαριστερά λοιπόν θα φύγει από την μιζέρια της, όταν σταματήσουμε να μιλάμε για τις αδυναμίες της να κρυσταλλώσει σε ένα σώμα με μια συμπαγή ιδεολογία και για την ένδεια της σε μεγάλους ηγέτες.

Η Κεντροαριστερά θα φύγει προς την εξουσία όταν δούμε αυτά που μας ενώνουν: την πίστη μας σε ένα κοινωνικό κράτος που εγγυάται και εποπτεύει, στην παιδεία και στην υγεία για όλους, στην ισονομία, στα εργασιακά δικαιώματα αλλά και στις υποχρεώσεις, στην σημασία της αγοράς και της επιχειρηματικότητας, στον κεντρικό ρόλο της Ευρώπης στην ευημερία, στην συνεργασία και στην ανάπτυξη όλων των πολιτών της.

Η Κεντροαριστερά θα βρει ηγέτη όταν σταματήσει να αναλύει τις αδυναμίες του Σταύρου, της Φώφης, του Γ.Α.Π. , του Βενιζέλου, και άλλων.  Πρέπει να ονειρευτούμε το πρόσωπο με την ενέργεια του Σταύρου, το κομματικό ένστικτο της Φώφης, το επικοινωνιακό χάρισμα του Γιώργου, την ευφυΐα του Βενιζέλου, την οργανωτικότητα του Καμίνη, την επαναστατικότητα του Μπουτάρη,  τις ικανότητες συντονισμού της Διαμαντοπούλου, την επιστημονική επάρκεια του Στουρνάρα, την πατρική φιγούρα του Παπαδόπουλου,  το όραμα του Σημίτη. Αλλά δεν είναι δυνατόν πλέον να ονειρευτούμε αυτούς προσωπικά. Η ηγεσία της Νέας Κεντροαριστεράς θα βρεθεί μέσα από τους τριαντάρηδες του σήμερα, και τους σαραντάρηδες του αύριο – ή έστω του σήμερα. Μέσα από μια ομάδα ή και σε ένα ίσως πρόσωπο στο οποίο θα επενδύσουν καλόπιστα όλοι οι παραπάνω, μέσα από ένα σχήμα έξω από κομματικές ισορροπίες, έξω από εκλογές που θα είναι απλά οι αναμετρήσεις των ηγετών των συνιστωσών ενός νέου πολυσυλλεκτικού κομματικού χώρου.

Ο Μπιλ Κλίντον έγινε πρόεδρος στα 47 του, ο Ομπάμα στα 48, οι Κάμερον, Ρούτε, και Τρυντώ πρωθυπουργοί πριν τα 45. Η δικιά μας κεντροαριστερά ανακυκλώνει πιθανούς ηγέτες που έχουν περάσει εδώ και καιρό τα 50, και άδικα ή δίκαια έχουν φθαρεί μέσα στην παράνοια της κρίσης και των μνημονίων.

Η δήθεν Αριστερά του Υπαρκτού Σουρεαλισμού και της συμπόρευσης με συντηρητικούς μισαλλόδοξους εθνικιστές παραπαίει.  Η δήθεν Κεντροδεξιά του δήθεν «καλύτερου βιογραφικού της χώρας» υποθάλπει την βαθιά συντηρητική Δεξιά των δικών μας παιδιών και παμπάλαιων συμφερόντων μια αστικής τάξης που στην ουσία της δεν υπήρξε ποτέ. Τα μισαλλόδοξα ασπόνδυλα του δήθεν πατριωτισμού μαζεύουν απελπισμένους μαυρίζοντας με βία, μίσος και απαισιοδοξία το μέλλον όλων μας. Οι Κομουνιστές προσηλωμένοι δογματικά σε οικονομικές θεωρίες ενός περασμένου αιώνα και σε μια εργατική τάξη που δεν υπάρχει πλέον παρά μόνον στην φαντασία τους, αδυνατούν να προσφέρουν λύσεις.

Η ηγεσία της σημερινής κεντροαριστεράς παραμένει σχεδόν ιδεοληπτικά περιχαρακωμένη σε ολιγομελείς σχηματισμούς και σε κινήματα που είτε κλείνουν σύντομα μισό αιώνα ζωής είτε στερεύουν σιγά-σιγά μετά από λίγους μήνες ορμητικής παρουσίας. Οι ειλικρινείς και φιλότιμες προσπάθειες ναυαγούν όταν προτάσσονται οι κομματικές σκοπιμότητες και επικρατεί ένας ιδιότυπος πολιτικός αυτισμός, που ακόμα και όταν δεν είναι στενά συμφεροντολογικός, πνίγει την προσπάθεια για κάτι πραγματικά καινούριο.

Μα είναι τελικά αυτό το κείμενο ελεγεία ή νεκρολογία για την Κεντροαριστερά; Θα σας απαντούσα ότι αυτό εξαρτάται από τις μελλοντικές επιλογές όλων μας.

Πέμπτη, 6 Οκτωβρίου 2016

Ένα ακόμα βραβείο Νομπέλ στην Χημεία ...


Πέρσι τέτοια εποχή πάνω κάτω, είχα γράψει αυτό το κείμενο στο blog, περιγράφοντας την σύντομη ή πιο μακρόχρονη γνωριμία μου με διάφορους Νομπελίστες. Μια και είχα παραλείψει μια ιστορία, αλλά έχω και μια καινούρια να διηγηθώ, αποφάσισα να "συμπληρώσω".

Τον Jim Watson δεν τον είχα συμπαθήσει ποτέ. Η ιδιοφυΐα πίσω από την δομή της διπλής έλικας του DNA ήτανε καθαρά ο Francis Crick, και τα πειράματα της Rosalind Franklin (για αυτό και το Νόμπελ το μοιράστηκε με τους   Watson και Crick ο Maurice Wilkins, διευθυντής του εργαστηρίου της  Rosalind, που στο μεταξύ είχε αποβιώσει). Ακόμα και η περίφημη φράση στο τέλος της δημοσίευσης για την δομή του DNA, "It has not escaped our notice that the specific pairing we have postulated immediately suggests a possible copying mechanism for the genetic material", "δεν διέφυγε της προσοχής μας ότι η συγκεκριμένη αντιστοίχιση των βάσεων στην οποία καταλήξαμε, προτείνει άμεσα ένα πιθανό μηχανισμό αντιγραφής για το γενετικό υλικό", οι κακές γλώσσες λένε ότι συμπεριλήφθηκε μόνο με την επιμονή του Crick.

Πριν από δεκαπέντε περίπου χρόνια στο Cold Spring Harbor Laboratory, όπου ήτανε διευθυντής ο Jim Watson για πολλά χρόνια, κάποια στιγμή μετά τα μεσάνυχτα είχαμε καταλήξει στην παραλία, όπου ανάψαμε μια μεγάλη φωτιά, και συνεχίσαμε το πάρτυ της τελευταίας ημέρας του σκληρού πρακτικού μαθήματος στην κρυσταλλογραφία πρωτεϊνών. Ένας ηλικιωμένος κύριος βγήκε στην βεράντα της διπλανής βίλας και μας έβαλε τις φωνές για την φασαρία, όχι και πολύ ευγενικά. Ήτανε η πρώτη μου επαφή με τον Jim Watson.  Η δεύτερη ήταν λίγα χρόνια μετά. Το πάρτυ είχε μεταφερθεί σε κλειστό χώρο από τότε. Είχα πάει για ύπνο νωρίς, και το επόμενο πρωί πριν από τις έξι είχα ξυπνήσει (ελέω jet lag) και είχα πάει στην αίθουσα του μαθήματος, όπου είχε γίνει και το πάρτυ, και τυγχάνει να είναι και η αίθουσα του Συμβουλίου του CSHL. Το μεγάλο τραπέζι σπασμένο, και κόκκινο κρασί στην κρεμ μοκέτα - κάποιοι είχανε παρεκτραπεί. Στις 6:30 έφτασε ένα συνεργείο που άρχισε να αλλάζει τα πάντα με αξιοσημείωτη ταχύτητα, και πριν προλάβω να φύγω, έφτασε ένας έξαλλος  Jim Watson ... "Είσαι από τους κρυσταλλογράφους;" ... δεν πρόλαβα να απαντήσω, αλλά κάθισα και άκουσα ένα αρκετά εμπνευσμένο υβρεολόγιο ... η γνωριμία με τον Francis Crick πρέπει να του είχε αφήσει πολλά απωθημένα για τους κρυσταλλογράφους ...

Η μοναδική φορά που μίλησα με τον Ben Feringa δεν θα μπορούσε να μου αφήσει καλύτερες εντυπώσεις. Ήμασταν καμιά 40αριά επιστήμονες και κάποιοι εκπρόσωποι του Υπουργείου σε μια συνάντηση για την διαμόρφωση των ερευνητικών προτεραιοτήτων στην Ολλανδία. Ο Ben Feringa ήτανε ο προεδρεύων. Ζήτησε από όλους να μιλάνε Αγγλικά για χάρη μου - πράγμα που αρνήθηκα ευγενικά, μια και αφενώς καταλαβαίνω αρκετά καλά Ολλανδικά, αλλά αφετέρου είναι και ένα καλό κόλπο για να λέω ότι θέλω να πω για κάποιο θέμα (π.χ. συγχαίροντας το υπουργείο για ακριβώς το αντίθετο από αυτό που ήθελε να κάνει, και να λέω μετά ότι μάλλον κατάλαβα λάθος τα Ολλανδικά ...). Στο τέλος ενός σύντομου προλόγου ο Ben είπε:

"Εδώ ήρθαμε να συζητήσουμε το μέλλον, το πως θέλουμε να είναι το ερευνητικό τοπίο σε είκοσι χρόνια από σήμερα. Είμαι εξήντα χρονών και σε είκοσι χρόνια δεν θα είμαι ενεργός ερευνητής. Οι νέοι επιστήμονες πρέπει να πάρετε την ευθύνη στα χέρια σας. Και εσείς στο Υπουργείο να ακούτε τους νέους επιστήμονες και όχι τους δεινόσαυρους άνω των εξήντα χρονών όπως εγώ".

Με αυτά και με άλλα,  βγήκα από το εργαστήριο και εκτέθηκα στην πολιτική, και στην κεντρική σκηνή στην Ελλάδα, αλλά κυρίως όπου μπορώ σε θέματα ερευνητικής και επιστημονικής πολιτικής στην Ελλάδα, στην Ολλανδία, στην Ευρώπη.

Ευχαριστώ Μπενόσαυρε. Είμαι σίγουρος ότι θα είσαι ένα τεράστιο κεφάλαιο για την επιστημονική έρευνα στην Ολλανδία και  την Ευρώπη για τα επόμενα πολλά χρόνια!