Τρίτη, 28 Φεβρουαρίου 2017

Όχι από το εξώφυλλο του




Ο Phillip K. Dick μπορεί να έχει γίνει γνωστός κυρίως για τις σύντομες ιστορίες του που έγιναν περισσότερο ή λιγότερο επιτυχημένες κινηματογραφικές ταινίες (π.χ. Blade Runner, Minority Report, Total Recall) αλλά έχει γράψει μια πληθώρα πραγματικά γοητευτικών ιστοριών που δεν προσφέρονται για τον κινηματογράφο. To "Όχι από το εξώφυλλο του” είναι μια από τις λιγότερο διάσημες και περισσότερο πολύπλοκες από αυτές τις ιστορίες, και μπορεί να διαβαστεί σε πολλά επίπεδα.

Η ιστορία βασίζεται στην ιδέα ότι το δερμάτινο δέσιμο ενός βιβλίου, από το δέρμα ενός φαντασιακού ζώου με παραψυχικές ικανότητες, του “Γουμπ”, έχει την ικανότητα να αλλάζει το κείμενο βιβλίων, ώστε να ταιριάζουν στην φιλοσοφία του Γουμπ για την ζωή και τον θάνατο.

Οι φαντασιακοί κόσμοι και οι ήρωες του Dick, φτιαγμένοι από ιδιοφυΐα, αμφεταμίνες και ψυχεδελικά, δεν έχουν την τεχνολογική αρτιότητα του Κλαρκ, την λογική του Ασίμοφ, την πολιτική βάση του Όργουελ, ούτε την γοητεία του Γκίμπσον. Ο Phillip K. Dick ποτέ δεν υπήρξε προφήτης της τεχνολογίας ή της πολιτικής. Κατά πάσα πιθανότητα τίποτε από αυτά που φαντάστηκε δεν θα βγει αληθινό. Ακόμα και τα εξώφυλλα μοιάζουν τόσο παρωχημένα, όσο και η ποίηση του Λουκρήτιου ή και η Βίβλος.


Αλλά άθελα του ο Phillip K. Dick  ίσως να ήτανε ο πρώτος προφήτης της μετα-αλήθειας.

Τετάρτη, 22 Φεβρουαρίου 2017

Η φέτα και ο λειτουργικός αναλφαβητισμός - Huffington Post Greece


«Η φέτα είναι κατσικίσιο τυρί όπως και η μοτσαρέλα». Αυτό μου το δήλωσε με περισπούδαστο ύφος πριν λίγα χρόνια η υπεύθυνη εστιατορίου του χώρου εργασίας μου στην Ολλανδία, όταν της επισήμανα την ανακολουθία της επιγραφής "Geitenkaas panini" στα Ολλανδικά (geitenkaas = κατσικίσιο τυρί) και "Feta sandwich" στα Αγγλικά, για ένα τοστ που ήτανε προφανέστατα μοτσαρέλα με τομάτα. Η δήλωση αυτή θα μπορούσε να είναι απλά αστεία, εάν είχε γίνει από κάποιον που δεν είχε εκπαιδευτεί να είναι υπεύθυνος εστιατορίου. Αλλά για μια υπεύθυνο εστιατορίου είναι απλά τραγική. Με την ευρύτερη έννοια όμως, ίσως μπορεί να θεωρηθεί και δείγμα λειτουργικού αναλφαβητισμού.
Με βάση τον ορισμό της UNESCO (1978) που αποδέχεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (1987) o «λειτουργικός αναλφαβητισμός ορίζεται ως απώλεια της ικανότητας ενός ατόμου, που έχει παρακολουθήσει την υποχρεωτική εκπαίδευση, να κατανοεί με επάρκεια τον προφορικό και γραπτό λόγο, να διατυπώνει με σαφήνεια τη σκέψη του, να κάνει αφαιρετικούς συνειρμούς, να αναπτύσσει κριτική σκέψη, να εκμεταλλεύεται ευκαιρίες για βελτίωση των γνωστικών του δεξιοτήτων».
Ένα παράδειγμα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Ελλάδα είναι ο δημοφιλής «χόακας» (hoax) ότι εάν μειώσουμε τις αποδοχές των βουλευτών στα 1,500 ευρώ και καταργήσουμε όλες τις παροχές προς αυτούς, καταργήσουμε τις παροχές προς όλους τους Δημάρχους και Περιφερειάρχες, και μειώσουμε τις συντάξεις πρώην εκλεγμένων πρωθυπουργών, Προέδρων της Δημοκρατίας και βουλευτών στο 50%, θα εξοικονομούμε περίπου 2,5 δισ. μηνιαίως. Το νούμερο αυτό θα έπρεπε να ακούγεται κωμικό σε οποιονδήποτε απόφοιτο δημοτικού, διαισθητικά και μόνο. Αλλά και με έναν πρόχειρο υπολογισμό χρησιμοποιώντας ανώτατες τιμές, 300 βουλευτές με εξοικονόμηση 20,000 το μήνα, 1,000 Δημοτικοί άρχοντες και περιφερειάρχες 10,000 το μήνα, και 200 «πρώην» με 5,000 το μήνα, μας δίνουν περίπου 17 εκατομμύρια, δηλαδή ο υπολογισμός για την εξοικονόμηση περίπου 2,5 δισ. μηνιαίως απέχει από την πραγματικότητα... περίπου 2.5 δισ. μηνιαίως. Και όμως, πολλοί σοβαροί κατά τα άλλα άνθρωποι, το έχουν πιστέψει και το αναπαράγουν, αν και εξώφθαλμα λανθασμένο.

Ένα άλλο παράδειγμα πιθανού λειτουργικού αναλφαβητισμού, είναι το θέμα με την φέτα και τις κραυγές περί εθνικής μειοδοσίας των Ευρωβουλευτών που δέχτηκαν την συμφωνία CETA με τον Καναδά, διότι απεμπολήσαμε τα προαιώνια δικαιώματα μας στην φέτα. Η πραγματικότητα είναι όμως αρκετά διαφορετική. Όπως εξηγεί π.χ. η HuffingtonPost Greece και μπορεί κάποιος εύκολα σχετικά να διαπιστώσει ότι είναι η πραγματικότητα: «Μέχρι σήμερα η ονομασία προέλευσης προστατευόταν μόνο για τα κράτη της ΕΕ και όχι για τρίτο κράτος. Μετά την εφαρμογή της συμφωνίας θα προστατεύεται και από τον Καναδά (μέσα στη 5ετία) [...] για πέντε συνολικά τυριά (Asiago, Feta, Fontina, Gorgonzola, Munster) προβλέπεται ότι θα επιτρέπεται στους παραγωγούς του Καναδά που έκαναν χρήση των ονομασιών αυτών μέχρι τις 18/10/2013 να εξακολουθούν να τους χρησιμοποιούν [σημ. μόνον μέσα στον Καναδά], απαγορεύοντας ουσιαστικά τη χρήση των ονομασιών αυτών μόνο σε μελλοντικούς παραγωγούς». Με άλλα λόγια, η φέτα που ποτέ στο παρελθόν δεν προστατευόταν στον Καναδά (ή οπουδήποτε αλλού εκτός της επάρατης ΕΕ!), πλέον θα προστατεύεται, και μάλιστα αναδρομικά από το 2013. Η συμφωνία αυτή ισχύει και για άλλα διάσημα Ευρωπαϊκά τυριά. Χωρίς να κρίνω την συμφωνία CETA συνολικά, μια και δεν έχω τις γνώσεις, μπορώ να κρίνω ότι για το θέμα της φέτας είναι στην ουσία συμφέρουσα. Το να υποστηρίξεις το αντίθετο είναι μάλλον και αυτό δείγμα λειτουργικού αναλφαβητισμού.
Συνεχίζοντας με τα "Feta Wars", χθες στο διαδίκτυο, ένας διαδικτυακός γνωστός, πνευματώδης, μορφωμένος, σοβαρός επαγγελματίας, επεσήμανε: «Όπως είδαμε τελευταία, λίγες αράδες καλού κώδικα, σαν κι αυτού του taxibeat, αξίζουν όσο όλες οι εξαγωγές φέτας μιας χρονιάς». Να σας πω την αλήθεια, έχοντας βγάλει αρκετά χρήματα και ακόμα περισσότερη επιστημονική αναγνώριση γράφοντας (μάλλον άγαρμπο και όχι καλό) κώδικα προγραμματισμού, μου έκανε εντύπωση το πώς η (αξιολογότατη!) εφαρμογή του taxibeat έχει αξία παρόμοια με τις εξαγωγές φέτας μίας χρονιάς. Ακολουθώντας παραλλαγή της Σωκρατικής μεθόδου ρώτησα λοιπόν: «Που το είδαμε αυτό; Απο περιέργεια, γιατί είχα μείνει ότι το ποσόν εξαγοράς δεν ανακοινώθηκε, και δεν ξέρω και πόση φέτα πουλάμε σε μια χρονιά ...!». Χωρίς να σας κουράσω με τις απαντήσεις, οι εξαγωγές φέτας είναι περίπου 400 εκατομμύρια το χρόνο (π.χ. εδώ) ενώ εικάζεται ότι η αξία της taxibeat είναι περί τα 40 εκατομμύρια. Με άλλα λόγια, η σωστή διατύπωση της αναλογίας θα μπορούσε να είναι ότι «αρκετές αράδες καλού κώδικα, σαν κι αυτού του taxibeat, και έξι χρόνια σκληρής δουλειάς, αξίζουν μόνον όσο όλες οι εξαγωγές φέτας ενός μόνο μήνα». Το δείγμα λειτουργικού αναλφαβητισμού με μια δόση Ελληναράδικης ανωτερότητας ήτανε φυσικά η απάντηση από τον γνωστό που έκανε την αρχική λανθασμένη δήλωση: «Τυροκόμος είστε και εθίγησαν τα συμφέροντά σας;».
Η απάντηση μου παραμένει ότι «Όχι, δεν είμαι τυροκόμος αλλά μου αρέσει και η φέτα και ο προγραματισμός, και έχω και μια ας το πούμε επαγγελματική διαστροφή να μου αρέσει και η τεκμηρίωση ...», αν και θα ήθελα να προσθέσω εδώ ότι κατά την γνώμη μου τόσο οι αξιολογότατες επιχειρήσεις τύπου taxibeat που γίνονται πραγματικότητα μέσα από μια σωστή στρατηγική όπως εξηγεί με πληρότητα π.χ. ο κ. Α. Δοξιάδης, όσο και η εξαγωγή φέτας, όσο και το απλό που είπε η κ. Λυμπεράκη και λοιδορήθηκε για αυτό «να καινοτομήσουμε βάζοντας ένας μυρωδικό σε μια φέτα, ένα άλλο σε μία άλλη», είναι όλα επιθυμητά.
Το ανεπιθύμητο είναι η μάστιγα του λειτουργικού αναλφαβητισμού με εκφάνσεις σε όλα τα μορφωτικά επίπεδα και σε όλους σχεδόν τους πολιτικούς χώρους.

Σάββατο, 11 Φεβρουαρίου 2017

Σκοτεινές περιοχές στο DNA και στην κοινωνία μας


Στις περιοχές του γενετικού υλικού που βρίσκεται γύρω από τα γονίδια αλλά δεν μεταγράφονται και δεν μεταφράζονται σε πρωτεΐνες (και αποτελούν την συντριπτική πλειοψηφία του γονιδιώματος μας), ο καθένας από εμάς έχει μικρές ιδιομορφίες. Ο φίλος Μανώλης Δερμιτζάκης, έχει κάνει πρωτοποριακή και καταπληκτική δουλειά (δημοσιευμένη στα καλύτερα διεθνή επιστημονικά περιοδικά) δείχνοντας την σημασία αυτών των αλλαγών στις μη-κωδικοποιούμενες "σκοτεινές” περιοχές του DNA στην βιολογία μας. Οι αλλαγές αυτές δεν σχετίζονται άμεσα με συγκεκριμένους φαινότυπους (π.χ. το ύψος),  ή με ασθένειες, αλλά έμμεσα. Η θεωρία του Μανώλη και των συνεργατών του προτείνει ότι το γονιδίωμα μας βρίσκεται σε μια διαρκή αντιπαράθεση με τις ιδιομορφίες αυτών των αγνοημένων σκοτεινών περιοχών, και σε βάθος χρόνου η αντιπαράθεση αυτή συμβάλλει π.χ. στον καθορισμό του ύψους μας, ή μπορεί να συμβάλλει στην εμφάνιση ενός καρκίνου. Η παρομοίωση που ο ίδιος χρησιμοποιεί, είναι ότι όπως το κάπνισμα δεν σε δολοφονεί άμεσα, αλλά οι μικρές συσσωρευμένες αλλαγές από την έκθεση στον καπνό θα οδηγήσουν αργά και σταθερά σε καρδιαγγειακές και άλλες παθήσεις, έτσι και οι μικρές αλλαγές στην “σκοτεινή” περιοχή του γονιδιώματος μας αργά ή γρήγορα συμβάλουν σε διάφορα χαρακτηριστικά μας και διάφορες παθήσεις.

Η ομιλία του Μανώλη χθες ήτανε πραγματικά υπέροχη, και παρά το ότι η ειδικότητα μου είναι αρκετά μακριά από την γονιδιωματική, την απόλαυσα, όπως απόλαυσα και την βραδινή μας κουβέντα με λίγους συναδέλφους. Οι πρωινές σκέψεις του Σαββάτου δεν μπορεί όμως αλλά να είναι και πολιτικές (αν και σήμερα ήτανε και μουσικές λόγω των κονσέρτων της ομάδας Wandeweiser στο Άμστερνταμ, με συμμετοχή συνθέσεων και του φίλου Αναστάση Φιλιππακόπουλου).

Η Ελληνική κοινωνία που εκφράζεται ανοιχτά και ποικιλοτρόπως στο διαδίκτυο και στην καθημερινή ζωή, τελικά βρίσκεται σε μια διαρκή πάλη με σκοτεινές περιοχές. Και οι σκοτεινές περιοχές δεν είναι ούτε τα σιωνιστικά κέντρα του Πλεύρη, ούτε η Γερμανική Ηγεμονία της Ζωής, ούτε τα κέντρα της Εγχώριας Πλουτοκρατίας του Λαφαζάνη, ούτε οι Ανθαίλλυνες του νεόκοπου ευτραφούς μας επίδοξου Φύρερ, ούτε οι Πολυεθνικές και ο Καπιταλισμός του Κουτσουμπά.

Οι σκοτεινές περιοχές είμαστε εμείς. Ίσως όχι εμείς που δεν πήραμε απόδειξη για την τυρόπιτα στο αγαπημένο παράδειγμα της διαδικτυακής κουλτούρας, αλλά εμείς που δώσαμε φακελάκι στον γιατρό του κάποτε ΙΚΑ και τώρα παραπονιόμαστε για το σύστημα υγείας, εμείς που δηλώσαμε την αντικειμενική στην εφορία όταν αγοράζαμε στα τριπλά και τώρα παραπονιόμαστε που οι τιμές είναι κάτω από τα μισά της αντικειμενικής, εμείς που δεν ζητήσαμε απόδειξη από τον εργολάβο και τώρα παραπονιόμαστε που υδραυλικοί και ηλεκτρολόγοι κλείνουν τα βιβλία τους και επίσημα, εμεις που …

Οι σκοτεινές περιοχές είναι και οι πολιτικοί που πιστεύουν ότι η έδρα ανήκει σε αυτούς και όχι στο κόμμα που τους ανέδειξε (ακόμα και όταν εκλέχθηκαν με λίστα), που με μια ανακοίνωση σε μια ημέρα μνήμης πιστεύουν ότι ξεγράφουν πορεία χρόνων, που με τα πτυχία και την νεωτερική διαλεκτική τους παρουσία διαγράφουν κομματικές αμαρτίες χρόνων.

Οι σκοτεινές περιοχές είναι και οι επαγγελματίες του δόγματος "Εἷς οἰωνὸς ἄριστος, ἀμύνεσθαι περὶ πάρτης” - φαρμακοποιοί, οδηγοί, γιατροί, ως και τα σώματα ασφαλείας.
Σε αυτές τις σκοτεινές περιοχές, δεν ανήκει η πλειοψηφία των Ελλήνων - αλλά ανήκει η πλειοψηφία της οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής δραστηριότητας.
Η διαρκής αντιπαράθεση της ποικιλότροπα εκφραζόμενης ελληνικής νεωτερικότητας, της πρωτοπορίας στις οικονομικές δραστηριότητες, στις τέχνες, στις επιστήμες, με την σκοτεινή περιοχή του ψευδεπίγραφου Εθνικισμού, της ψευδεπίγραφης ηθικής ανωτερότητας της Αριστεράς, της ψευδεπίγραφης υπεύθυνης και φιλελεύθερης Δεξιάς, ακόμα και αυτής της βαθιά ψευδεπίγραφης Αναρχίας των κακοφτιαγμένων μολότοφ, μας διαμόρφωσε και μας διαμορφώνει στην βραχύβια ιστορία μας ως κράτος-έθνος. "Το πεπρωμένον φυγείν αδύνατον” λέγανε οι λατρεμένοι μας πρόγονοι, "όλοι έχουμε γραμμένο που το λένε πεπρωμένο και κανένας δεν μπορεί να τ’ αποφύγει” λέει ο λαϊκός μας βάρδος - μαζί με πάμπολλες άλλες ανοησίες που είπανε μαζί με τα πολλά σωστά τους. Πεπρωμένο δεν υπάρχει ούτε στο γονιδίωμα μας (π.χ. την όποια προδιάθεση για καρδιαγγειακά μπορείς και να την αποφύγεις αν δεν είναι κάθε μέρα Τσικνοπέμπτη) ούτε στην πορεία της Ελλάδας (π.χ. την όποια προδιάθεση για καταστροφή μπορείς και να την αποφύγεις αν δεν ψηφίζεις αυτά που ψηφίζεις συμπολίτη). Κακές συνήθειες υπάρχουν, αν και όχι μόνον.

Πέμπτη, 2 Φεβρουαρίου 2017

Η ανάγκη για μια νέα Παιδεία


Οφείλω να ομολογήσω, ότι τα περισσότερα άρθρα μου τα γράφω μάλλον παρορμητικά. Η θεματολογία αντλείται από πρόσφατα ερεθίσματα, και συνήθως είναι ψυχολογικά φορτισμένα, αν και ελπίζω να διαβάζονται ψύχραιμα. Το άρθρο αυτό σκεφτόμουνα αν πρέπει να το γράψω για δυο-τρεις εβδομάδες, και μόλις σήμερα το αποφάσισα.

Απο ένα υπέροχο σχολικό κτίριο.
Ας ξεκαθαρίσουμε ορισμένα πράγματα, πρώτα από όλα. Δεν είμαι εδικός στον τομέα της Εκπαίδευσης σε καμία βαθμίδα. Δεν έχω καμία απολύτως ειδίκευση στην διδασκαλία σε οποιοδήποτε επίπεδο, και καμία απολύτως εμπειρία. Ως ερευνητής, έχω διδάξει και διδάσκω σε αυστηρά εξειδικευμένο πλαίσιο, μεταπτυχιακούς και κυρίως μεταδιδακτορικούς επιστήμονες. Έχοντας όμως παιδιά στο Δημοτικό και Γυμνάσιο και βλέποντας μέσω φίλων διάφορα εκπαιδευτικά συστήματα και πρακτικές, δεν μπορώ παρά να έχω άποψη για τα τόσο σημαντικά αυτά θέματα. Ακόμα και εάν οι ώρες που έχω περάσει μελετώντας στατιστικές ή συστήματα εκπαίδευσης είναι περιορισμένες, το θέμα με έχει απασχολήσει αρκετές φορές, και έχω γράψει κάποια άρθρα, εδώ και εδώ και εδώ και εδώ.

Στο τελευταίο απ΄ αυτά τα κείμενα έγραφα:

"Η έκρηξη του όγκου της πληροφορίας και η ελεύθερη ουσιαστικά πρόσβαση σε αυτή μέσω του διαδικτύου, οφείλουν να αλλάξουν τον ρόλο του σχολείου. Το σχολείο πλέον καλείται να καλλιεργήσει την δυνατότητα να θέτουμε τα ερωτήματα που θα είναι ικανά να αξιολογούν την πληροφορία, τα ερωτήματα που θα αποσκοπούν στην παραγωγή νέας γνώσης, και τα ερωτήματα που θα οδηγούν στη συνεχή επαγγελματική αυτοβελτίωση, μέσω της κριτικής πρόσβασης στην πληροφορία."

Το διαδίκτυο, άλλαξε και αλλάζει την συμπεριφορά μας σε σχεδόν όλες τις εκφάνσεις της προσωπικής και κοινωνικής μας ζωής: ενημέρωση για τις νεότερες ειδήσεις και προϊόντα, αγορές, εκπαίδευση,υγεία, διασκέδαση, διακοπές, και φυσικά και την πολιτική μας συμπεριφορά. Τόσο η άνοδος του αντί-εμβολιαστικού κινήματος, η διάδοση των ανοησιών της ομοιοπαθητικής, όσο και η εκλογή του καροτόμαλλου και καροτόμυαλου νέου πλανητάρχη, αλλά και η άνοδος του "δικού μας" Αρτέμη είναι φαινόμενα που, τουλάχιστον εν μέρη, οφείλουν την διάδοση τους στο διαδίκτυο.

Είναι πραγματικά πικρή ειρωνεία ότι το διαδίκτυο που αναπτύχθηκε από ιδεολόγους επιστήμονες με σαφή πρόθεση να εκδημοκρατίσει την πρόσβαση στις πληροφορίες, έχει οδηγήσει σε μια αποχαύνωση του πληθυσμού. Ο μέσος πολίτης, δεν έχει τα εφόδια για να δει τη διαφορά μεταξύ πραγματικότητας και ψέματος, μεταξύ λογικής και πλάνης, μεταξύ των πειραματικά δοκιμασμένων και αυστηρά ρυθμιζόμενων επιλογών υγειονομικής περίθαλψης και των διαφόρων τσαρλατάνων της ομοιοπαθητικής και του αντί-εμβολιασμού.

Είναι περισσότερο σαφές από ποτέ, ότι πρέπει να αλλάξουμε την προσέγγισή μας στην εκπαίδευση - να διδάξουμε στα παιδιά τη λογική, την επιστήμη και την κριτική σκέψη.

Αυτό σε πολλά εκπαιδευτικά συστήματα ήδη αλλάζει. Η έμφαση δεν είναι πλέον στην αφομοίωση της πληροφορίας, αλλά στην κριτική ανάκτηση της και στην αξιολόγηση της. Στην Ελλάδα, ασχολούμαστε ιδεοληπτικά σχεδόν με το σύστημα εισαγωγής στην ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση, αποφεύγοντας να μιλήσουμε για πραγματικές εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις.

Ορισμένα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση θα μπορούσαν πιθανόν να είναι, η άμεση κατάργηση του μοναδικού βιβλίου και της "διδακτέας ύλης" σε όλες τις βαθμίδες, η συνεχής αξιολόγηση των εκπαιδευτικών μονάδων (μαθητών και εκπαιδευτικών) με σύγχρονες μεθόδους βασισμένες κυρίως σε τεστ δεξιοτήτων και πολύ λιγότερο στην ικανότητα αφομοίωσης της ύλης, η απεμπλοκή της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από τη είσοδο στην τριτοβάθμια και η αυτονόμηση της τελευταίας, αλλά και η σταδιακή αυτονόμηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας από την κατοχύρωση επαγγελματικών δικαιωμάτων.

Η μεγαλύτερη πρόκληση για οποιαδήποτε Ελληνική Κυβέρνηση - αυτοδύναμη, πολυκομματική, οικουμενική - είναι η ουσιαστική αναμόρφωση της Παιδείας από την προ-νηπιακή ηλικία μέχρι τις ανώτερες βαθμίδες της. Η - πολύπαθη - Αριστεία πρέπει να πάψει να θεωρείται αυτοσκοπός, και να θεωρηθεί επιτέλους φυσική συνέπεια ενός στιβαρού, σύγχρονου και κοινωνικού εκπαιδευτικού ιστού.