Παρασκευή, 17 Μαρτίου 2017

Ολλανδία: μπερδεμένα συμπεράσματα, μια ευκαιρία και ένα μάθημα - Huffington Post Greece


Το ελληνόφωνο διαδίκτυο, ο εγχώριος τύπος, αλλά φαντάζομαι και οι πολύπαθες ραδιοτηλεοπτικές συχνότητες, έχουν γεμίσει με άφθονες ανοησίες αλλά και με αρκετές αξιόλογες αναλύσεις του εκλογικού αποτελέσματος στην Ολλανδία. Και γιατί όχι άλλωστε, το αποτέλεσμα των Ολλανδικών εκλογών προσφέρεται για οποιαδήποτε συμπεράσματα σε βολεύουν.

Αρχίζοντας από «τα του οίκου μου», αν είσαι Ποτάμι είναι εύλογο να μιλήσεις για την αύξηση της εκλογικής επιρροής του Δημοκρατών'66, και να ταυτιστείς με το πρόγραμμα του κοινωνικού φιλελευθερισμού που προτάσσει το D66 - που είναι από τους μεγάλους κερδισμένους των εκλογών. Είναι πιο δύσκολο όμως, μέσα στον δικαιολογημένο ενθουσιασμό και την απαραίτητη ανάσα αισιοδοξίας, να διακρίνεις και να εκτιμήσεις την πολύ συντεταγμένη και προσεχτική πορεία τους προς τις εκλογές, την καθαρότητα του πολύ προσεχτικά και δημοκρατικά επεξεργασμένου καταλόγου θέσεων τους, αλλά και τις προσεχτικά αιτιολογημένες αποστάσεις τους από το εργατικό κόμμα, τους πράσινους, και κυρίως από τους συντηρητικούς φιλελεύθερους (VVD) του «νορμάαλ» κ. Ρούτε.
Αν είσαι ΝΔ και ειδικά της πτέρυγας Μητσοτάκη, είναι εύκολο να ταυτιστείς με την εκλογική αξιοπιστία σταθερότητα του VVD, ξεχνώντας όχι μόνο της σημαντική πτώση των πσοσοτών του, αλλά και την προσήλωση των Ολλανδών της φιλελεύθερης δεξιάς σε ένα καθαρά κοσμικό κράτος, και το ότι θα ήταν απόλυτα αδιανόητο τα 2/3 του VDD να ανεχθούν στο κόμμα τους βουλευτές που ψηφίζουν θετικά π.χ. τη νομοθεσία για την συμβίωση και τα δικαιώματα ομόφυλων ζευγαριών. Αν είσαι επίσης ΝΔ, αλλά στην πτέρυγα Καραμανλή, είναι εναλλακτικά εύκολο να ταυτιστείς με τους Χριστιανοδημοκράτες, ξεχνώντας την προσήλωση του CDA στην ανεξιθρησκεία και στο κοσμικό κράτος.
Αν είσαι (κατά την γνώμη σου τουλάχιστον) γενικά, βολικά, και αόριστα, φιλελεύθερος, μπορείς να πανηγυρίσεις για την μεγάλη νίκη του φιλελευθερισμού, ξεχνώντας τις μεγάλες διαφορές του κοινωνικού φιλελευθερισμού του D66 και του συντηρητικού φιλελευθερισμού του VVD.
Αν αυτοπροσδιορίζεσαι απλά ως Σοσιαλδημοκράτης, μπορείς να επιλέξεις την απογοήτευση λόγω του καταποντισμού των Εργατικών (PvdA), που παραδοσιακά υπήρξαν η ραχοκοκαλιά της Σοσιαλδημοκρατίας, ή την αισιοδοξία για την επιτυχία των (κατ'ουσίαν σοσιαλδημοκρατών) του D66 και των οικολόγων του GL, ή ακόμα και για την ανάδειξη των (εργατικο-γενών) του «ΣΚΕΨΟΥ!» .
Το μόνο θετικό είναι ότι εάν είσαι είτε αντι-Ευρωπαϊστής είτε (κρυπτο)φασίστας, η μόνη ουσιαστική επιλογή είναι να το βουλώσεις, γιατί το 70% και πλέον του Ολλανδικού λαού συνολικά απέρριψε την προοπτική μιας αντι-Ευρωπαϊκης πορείας, και πάνω από το 80% απέρριψε τον φασισμό, ακόμα και στην πιό εξευγενισμένη εκδοχή του οξυζεναρισμένου αντι-ισλαμιστή γκεμπελίσκου του λαϊκίστικου PVV.
Η ευκαιρία που έχει η Ολλανδία είναι απλή: μια κοινωνικά προοδευτική, οικονομικά φιλελεύθερη, οικολογικά προσανατολισμένη κυβέρνηση, με προσήλωση στο κοινωνικό κράτος και στην οικονομική ανάπτυξη. Η συνεργασία των συντηρητικών φιλελεύθερων του - αποδυναμωμένου εκλογικά - νυν πρωθυπουργού Ρούτε, με τους ενισχυμένους Δημοκράτες'66 του κοινωνικού φιλελευθερισμού, τους Οικολόγους της Αριστεράς (GL) και τους απαραίτητους μετριοπαθείς Χριστιανοδημοκράτες, μπορεί να εγγυηθεί την εδραίωση μιας κυβέρνησης με Ευρωπαϊκό προσανατολισμό, κοινωνική ευαισθησία, και στόχευση στην οικονομική ανάπτυξη μέσα από μια (πράσινη) οικονομία γνώσης.
Το μάθημα, για την Ελλάδα - αλλά και την Γαλλία, την Αγγλία, την Γερμανία, την Ελλάδα, ακόμα και για τις ΗΠΑ, είναι όμως το πιο απλό: όταν πραγματικά εκφράζεται η λαϊκή βούληση με προσέλευση πλέον του 80% στις κάλπες, κερδίζει η Δημοκρατία.

Τρίτη, 14 Μαρτίου 2017

Ευρωπαίος πολίτης ή μετανάστης στην Ολλανδία; - Huffington Post Greece


Για να κατανοήσει κάποιος τις ολλανδικές εκλογές, είναι σημαντικό να καταλάβει την πολιτική και κοινωνική κουλτούρα των Ολλανδών. Μια καλή αρχή θα ήταν εάν διαβάζατε την πολύ σωστά ερευνημένη ανάλυση της Huffington Post Greece αντί για το σημείωμα μου, το οποίο είναι μια προσωπική καθαρά τοποθέτηση, που έχει την ιδιομορφία να προσπαθήσει να συγκρίνει τα πράγματα λίγο με την Ελλάδα. 
Μετά απο 16 χρόνια στην Ολλανδία, πρώτη φορά με απασχολεί σοβαρά το θέμα των εκλογών: παρά την επιτυχή πολιτική καριέρα του συναδέλφου και επιστημονικού συνεργάτη Ρόναλντ Πλάστερκ (πρώτα υπουργού Παιδείας και μετά Εσωτερικών), η πολιτική στην Ολλανδία ελάχιστα με είχε απασχολήσει για δύο δεκαετίες. Να λοιπόν τι βλέπω γύρω μου στο Άμστερνταμ.
Πρώτα από όλα, όπως κάθε άλλη φορά άλλωστε, σχεδόν μπορείς να ξεχάσεις ότι γίνονται εκλογές. Σπάνιες συζητήσεις και αυτές με ελάχιστη πόλωση, κανένα δείγμα αφισορύπανσης στους δρόμους, απλά μια σχετική επιβάρυνση του τηλεοπτικού προγράμματος με πολιτική. Οι Ολλανδοί όμως ειναι έντονα πολιτικοποιημένοι. Παρόλο που οι εκλογές είναι Τετάρτη, η Τετάρτη αυτή είναι κανονικά εργάσιμη, και δεν υπάρχει καμιά επίσημη πολιτική για να πάρεις άδεια να πας να ψηφίσεις, παρά ταύτα, περίπου το 75% των πολιτών ψήφισαν το 2012 - θλιβερή σύγκριση με το 57% του Σεπτεμβρίου 2015 στην ημεδαπή.
Οι Ολλανδοί, ενδιαφέρονται, ενημερώνονται, αλλά δύσκολα συζητούν και ακόμα πιο δύσκολα διαφωνούν: η απόφαση ψήφου μοιάζει περισσότερο ως εσωτερική διεργασία, και δεν γίνεται ποτέ δημόσια αντιπαράθεση. Είναι εντελώς αδιανόητο, σε μια συζήτηση να προσπαθήσει να σε πείσει κάποιος ότι έχεις άδικο με αρνητικό τρόπο: απλά θα σου παρουσιάσει την δικιά του άποψη, απλά και αντικειμενικά, με επιχειρήματα. Συνειδητοποιώ επίσης, με έκπληξη, ότι στην «εργασία για το σπίτι» των παιδιών μου (2α και 6η Δημοτικού) που είναι η «κατανόηση των ειδήσεων της εβδομάδας» (σύντομα κείμενα ανάλογα με την ηλικία τα οποία πρέπει να διαβάσουν και να απαντήσουν σε δέκα ερωτήσεις) η θεματολογία έχει φύγει απο τα νεογέννητα ζωάκια στους διαφορους ζωολογικούς κήπους, και είναι πολιτική! Η έκπληξή μου μεγαλύτερη το Σάββατο το πρωί, όταν εκπρόσωποι των κομμάτων, αλλά και δυο-τρεις πολιτικοί αρχηγοί ήταν σε παιδική εκπομπή, όπου παιδιά 10-12 χρονών, διατύπωναν εξαιρετικές πολιτικές ερωτήσεις με απόλυτη σοβαρότητα. Ο γιος μου μάλιστα κατέληξε και στο συμπέρασμα ότι «ο Βίλντερς είναι λιγότερο βλάκας απο τον Τραμπ».
Μιλώντας για τον γελοιωδέστατο μικρονοϊκό Βίλντερς, μέσες άκρες φασίστας είναι ο άνθρωπος, αλλά δεν είναι όπως παρουσιάζεται συχνά στον ελληνικό Τύπο αδελφό κόμμα των Χρυσάβγουλων ναζί. Είναι ουσιαστικά αδελφό κόμμα των ΑΝΕΛ: χριστιανικός πολιτισμός (φυσικά δεν αναφέρεται στον «ελληνοχριστιανικό» πολιτισμό, αλλά στον «ιουδαϊκό-χριστιανικό πολιτισμό», προσαρμόζοντας την λαϊκιστική του ρητορική στην δικιά του εκλογική βάση), εθνικισμός, διάλυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και εθνικό νόμισμα . Όσο για την καθαρά αντι-Ισλαμική ατζέντα του (θέλει να κλείσει τα τζαμιά και τα - ελάχιστα - ισλαμικά σχολεία) θα θυμίσω ότι μόνον πέρσι η Ελληνική Βουλή δέχτηκε την ανέγερση ισλαμικού τεμένους στην Αττική, και ότι οι ΑΝΕΛ (όπως και η Χρυσή Αυγή) καταψήφισαν την σχετική τροπολογία, ενώ πολλοί βουλευτές της ΝΔ επέλεξαν να είναι βροντερά και φανερά απόντες. 
Αναντίρρητα όμως ο Βίλντερς έχει και μεγάλες διαφορές από τους ΑΝΕΛ αλλά και από και την ευρύτερη δεξιά της Ελλάδας: π.χ. ο Βίλντερς δεν είναι αντισημίτης (ακριβώς το αντίθετο), είναι σαφής στην στήριξη του στην LGBT κοινότητα, και ανεκτικός στη χρήση κάνναβης (θέλει απλά να μην υπάρχουν καταστήματα που να πωλούν προϊόντα κάνναβης σε μια ακτίνα 1 χλμ από σχολεία). Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι ο ίδιος ο Βίλντερς δηλώνει αγνωστικιστής, αντίθετα με τα στελέχη της ημεδαπή δεξιάς - αλλά και αριστεράς - που οι περισσότεροι κόπτονται να αναδείξουν ποικιλοτρόπως την αγάπη τους και την αφοσίωση τους προς την παντοδύναμη Εκκλησία.
Δύο μέρες μένουν για τις Ολλανδικές εκλογές, και όλοι συμφωνούν ότι έχουν πολλαπλή σημασία. Δεν είμαι πολιτικός επιστήμονας για να γράψω κάτι σοφότερο από την προσωπική μου εντύπωση. Αλλά γράφω για αυτές γιατί η σημασία τους για εμένα είναι πολύ πιο εξειδικευμένη: θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό εάν θα συνεχίσω να βλέπω τον εαυτό μου ως Ευρωπαίο επιστήμονα που κάνει καριέρα στην χώρα του, την Ευρώπη ή τελικά θα ενδώσω και θα γίνω λιγότερο αιθεροβάμων, δεχόμενος τον ρόλο μου ως ανεπιθύμητου τελικά οικονoμικού μετανάστη.

Σάββατο, 11 Μαρτίου 2017

Οι μετα-αλήθειες για την υγεία - Το Ποτάμι




Από την εκδήλωση για τα τρίτα γενέθλια του Ποταμιού

Ο τομέας της υγείας είναι κατ’εξοχήν στόχος για τους αδίστακτους επιτήδειους εμπόρους της μετα-αλήθειας: είναι βαθύτατα ανθρώπινο όταν απειλείται η υγεία μας, η ζωή μας, να παραμερίζουμε τη λογική προς χάριν του συναισθήματος και της ελπίδας. 

Από τις σχεδόν αθώες υπερβολές των υπερτροφών, στην μάλλον ακίνδυνη απάτη του πόσιμου κολλαγόνου, στις επικίνδυνες εγκληματικές ανοησίες των ψευτογιατρών της ομοιοπαθητικής. Μετα-αλήθειες που χτίστηκαν με προσεχτική προπαγάνδα, με ακριβές διαφημίσεις, με καλλίπυγες παρουσιάστριες, και με καλοντυμένους μάνατζερ: είναι πολλά τα λεφτά.

Ιδιαίτερη θέση όμως έχει η διαδεδομένη μετα-αλήθεια της «συνομωσίας του καρκίνου». Δύο στους τρεις Έλληνες πιστεύουν ότι υπάρχει ένα «φάρμακο για τον καρκίνο» αλλά ότι αποκρύπτεται συστηματικά. Για άλλους το φάρμακο είναι το λεμόνι, για άλλους ή μαγειρική σόδα, για τους πιο ψαγμένους ένα πάμφθηνο σκεύασμα που βρήκε Ελληνας ομογενής καθηγητή από τον Καναδά. Το φάρμακο κατά άλλους το κρύβουν οι Εβραίοι (είναι άλλωστε γνωστό σε πολλούς έγκριτους κύκλους της εθνικιστικής δεξιάς ότι οι Εβραίοι δεν παθαίνουν καρκίνο), κατά άλλους το κρύβουν οι πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρίες (αυτό είναι πιο δημοφιλές στους κύκλους της αντικαπιταλιστικής αριστεράς). Αλλά δύο στους τρεις Έλληνες πιστεύουν ότι υπάρχει θεραπεία για τον καρκίνο και ότι αποκρύπτεται συστηματικά.

Η ανοχή μου στις μετα-αλήθειες στην πολιτική είναι μεγάλη – τις αντιμετωπίζω με σκωπτικό χαμόγελο, δεν εκνευρίζομαι. Αλλα έχοντας περάσει σχεδόν ολόκληρο το κομμάτι της ανήλικης ζωή μου βλέποντας τους γονείς μου να παλεύουν με τον καρκίνο, και σχεδόν όλη την ενήλικη ζωή μου δουλεύοντας στην βασική έρευνα για τον καρκίνο, είναι δύσκολο να φανταστείτε πόσο έξαλλο με κάνει η μετα-αλήθεια για τον καρκίνο. 

Η απόλυτα μικρονοϊκή συνωμοσιολογία για τον καρκίνο με εκνευρίζει αφάνταστα. Και όταν χάνω την ψυχραιμία μου, ξεχνάω να εξηγήσω πολλά. Ξεχνάω να πω ότι τα τελευταία τριάντα χρόνια καταλάβαμε τόσα πολλά για την μοριακή βάση του καρκίνου: για τα ογκογονίδια, για τα ογκοκατασταλτικά γονίδια, για τις κινάσες, για τους μηχανισμούς ανάπτυξης ανθεκτικότητας στην χημειοθεραπεία. Ξεχνάω να διευκρινίσω ότι όχι μόνον υπάρχουν εκατοντάδες τύποι καρκίνου, αλλά πως τελικά ότι ο κάθε καρκίνος σε κάθε άνθρωπο είναι διαφορετικός. Ξεχνάω να περιγράψω πως με σκληρή δουλειά έγινε δυνατή η καλύτερη πρόληψη, και πως δημιουργήσαμε τόσα πολλά νέα εργαλεία για έγκαιρη διάγνωση, τόσα προηγμένα μηχανήματα για την ακτινοθεραπεία, τόσα πολλά νέα φάρμακα. Ξεχνάω να θυμίσω ότι οι περισσότεροι καρκίνοι είναι πλέον αντιμετωπίσιμοι, ότι ακόμα και όταν ένας καρκίνος δεν είναι ιάσιμος, η υψηλής ποιότητας ζωή μαζί με αυτον τον καρκίνο είναι συχνά εφικτή για χρόνια.

Αυτό που ποτέ δεν ξεχνάω, είναι ότι η μόνη αλήθεια είναι ότι έχουμε κάνει τόσο πολύ δουλειά αλλά και έχουμε τόσο πολύ δουλειά να κάνουμε ακόμα. Δεν ξεχνάω ότι αυτή η αλήθεια, η αλήθεια πίσω από εκατομμύρια ώρες εργασίας χιλιάδων επιστημόνων, είναι τόσο πιο σημαντική από την μετα-αλήθεια των τυχάρπαστων αδίστακτα κυνικών μικρονοϊκών εμπόρων ελπίδας που παρασιτούν στον χώρο της υγείας.

Εμείς συνεχίζουμε, και στην μετα-αλήθεια των άλλων αντιπαρατάσσουμε περισσότερη δουλειά, μεγαλύτερη υπομονή, και τεράστια επιμονή.

Τρίτη, 7 Μαρτίου 2017

H φτώχεια και η ομοιοπαθητική - Huffington Post Greece


Ο πειρασμός για έναν ακόμα εμφατικά προκλητικό τίτλο είναι μεγάλος, ειδικά μετά από την αναγνωσιμότητα του προηγούμενου άρθρου μου για τη «φέτα και τον αναλφαβητισμό», και παρόλο που είναι ατυχέστατη ιδέα να κρίνετε ένα βιβλίο από το εξώφυλλό του, εάν διαβάζετε αυτές τις γραμμές, τουλάχιστον σας κίνησα την περιέργεια.

Για να μη σας κουράσω, το μόνο κοινό μεταξύ της φτώχειας και της ομοιoπαθητικής είναι ότι στις περισσότερες συζητήσεις στην Ελλάδα, μιλάμε και για τα δύο χωρίς να ξέρουμε ακριβώς τι σημαίνουν και τι ακριβώς εννοεί ο συνομιλητής μας.

Η φτώχεια, όπως αναφέρεται στον ελληνικό Τύπο και σε αμέτρητες διαδικτυακές συζητήσεις, μπορεί να έχει δύο αντικειμενικούς ορισμούς.

1.  Ο ορισμός του OECD για την «φτώχεια» είναι ότι το ποσοστό φτώχειας σε μια χώρα, είναι ο αριθμός των κατοίκων των οποίων το εισόδημα είναι το μισό του διάμεσου εισοδήματος όλων των κατοίκων. Η φτώχεια δηλαδή ορίζεται με σχετικό τρόπο, και το ποσοστό αυτό μπορεί να είναι και αποπροσανατολιστικό, εάν δεν έχουν υπόψιν μας για το τι ακριβώς είναι. Για παράδειγμα, το 2010, οι ΗΠΑ και η Τουρκία είχαν το ίδιο ποσοστό φτώχειας (17%): φτωχός όμως στις ΗΠΑ θεωρείτο κάποιος που είχε μέσο εισόδημα κάτω από 25,000 δολάρια, ενώ στην Τουρκία κάποιος που είχε μέσο εισόδημα μόνον περίπου 7,000 δολάρια.
2. Ο ορισμός για την «ακραία» η «απόλυτη» φτώχεια, είναι πολύ διαφορετικός, και δεν υπάρχει κοινά αποδεκτός ορισμός. Ο ορισμός π.χ. της Παγκόσμιας Τράπεζας είναι ότι ένα εισόδημα λιγότερο από περίπου 2 Ευρώ την ημέρα ανά άτομο, συνιστά απόλυτη φτώχεια, και έχει σχετικά μεγάλη αποδοχή.
Η σημείωση που θα κάνω σε σχέση με αυτούς τους ορισμούς είναι ότι ενώ το 2009 μόνον δύο στους εκατό Έλληνες ήταν κάτω από το όριο της απόλυτης φτώχειας, το Ιούνιο του 2016 αυτό το ποσοστό είχε φτάσει το 15%, και αυτή είναι η πραγματικά ανησυχητική, δραματική θα την έλεγα, στατιστική για την φτώχεια στην Ελλάδα, και λιγότερο η αύξηση της φτώχειας, που έχει να κάνει και με την κατανομή του εισοδήματος και η οποία είναι εξίσου ανησυχητική, αλλά λιγότερο δραματική.

Η ομοιοπαθητική, όπως επίσης αναφέρεται στον ελληνικό Τύπο και σε αμέτρητες διαδικτυακές συζητήσεις,  έχει και αυτή δύο, υποκειμενικούς όμως, ορισμούς.

1. Η κλασική ομοιοπαθητική βασίζεται στις αρχές του Χάνεμαν, και τα ομοιοπαθητικά φάρμακα, για την παρασκευή των οποίων γίνεται σταδιακή αραίωση μιας δραστικής ουσίας σε απεσταγμένο νερό, την οποία ακολουθεί βίαιη κρούση πάνω σε ένα ελαστικό σώμα. Η αραίωση συνήθως συνεχίζεται ακόμα και όταν πλέον δεν απομένει ούτε ένα μόριο της αρχικής ουσίας.
2. Στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες, συχνά ο όρος «ομοιοπαθητική» και «ομοιοπαθητικά φάρμακα» αναφέρονται στην πρακτική της χρήσης φυτικών ή «φυσικών» ουσιών ως φαρμάκων.
Η σημείωση που θα κάνω σε σχέση με αυτούς τους ορισμούς είναι ότι η κλασική ομοιοπαθητική σίγουρα δεν είναι πιο επικίνδυνη από το να μην πάρεις κανένα φάρμακο. Επειδή μάλιστα οι ομοιοπαθητικοί «γιατροί» περνάνε ώρες με τον ασθενή και του δίνουν σημασία συζητώντας και αναλύοντας τα προβλήματα του, συχνά υπάρχουν θετικά αποτελέσματα, τα οποία βεβαίως και ουδεμιά σχέση έχουν με την χορήγηση του ομοιοπαθητικού φαρμάκου - νερού. Αντίθετα, η χρήση φυτικών ουσιών σε «ομοιοπαθητικά φάρμακα» που συχνά δεν έχουν περάσει κανέναν ουσιαστικό έλεγχο, μπορεί να αποδειχθεί ακόμα και μοιραία, γιατί ας μην ξεχνάμε ότι και το κώνειο φυτικό παρασκεύασμα είναι.
Τέλος, τόσο η φτώχεια όσο και η ομοιοπαθητική, είναι μεγάλοι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία...
ΥΓ. Ορισμένες χρήσιμες απαντήσεις για σχόλια για την ομοιοπαθητική:
1. Στην Αγγλια στην οποια αναφερονται πολλοί με θαυμασμο για την αγάπη της στην ομοιοπαθητική, το NHS γραφει ότι "Μετά απο εκτεταμένη έρευνα σχετικά με την αποτελεσματικότητα της ομοιοπαθητικής, δεν υπάρχει καλής ποιότητας απόδειξη ότι η ομοιοπαθητική είναι αποτελεσματική ως θεραπεία για οποιαδήποτε κατάσταση της υγείας". http://www.nhs.uk/.../homeopathy/Pages/Introduction.aspx...
2. Ο Βρεττανικος Ιατρικός Συλλογος, με την συμφωνη γνωμη του Βασιλικού Συμβούλου Επιστημών, έχουν εισηγηθεί στην κυβέρνηση την ενταξη της ομοιπαθητικής σε "μαύρη λίστα" στην Αγγλία. http://www.iflscience.com/.../england-wales-could.../
3. Για όσους αναφέρουν ότι η ομοιοπαθητική δουλεύει σε αλλεργίες και ειδικά σε παιδιά, θυμίζουμε την καταδικη ζεύγους γονέων που προκάλεσαν τον θάνατο της κόρης τους με ομοιοπαθητική αγωγή σε μια απλή αλλεργία: https://www.theguardian.com/.../homeopathy-baby-death...
4. Η ψυχολογική υποστήριξη - που πράγματι παρέχουν οι ομοιοπαθητικοί σε ασθενείς τους - είναι σημαντική για τους ασθενείς. Υπάρχουν επαγγελματίες ψυχολόγοι, και η συμβουλή τους και η συμβολή τους ειναι σημαντική.
5. Δεν υπάρχει "συμβατική ιατρική και "ομοιπαθητική ιατρική". Υπάρχει ιατρική, και ομοιοπαθητική (που δεν ειναι ιατρική, και δεν ειναι επιστήμη, κατά την άποψη της συντριπτικής πλειοψηφίας της επιστημονικης κοινότητας.
6. Επαναλαμβάνουμε πάντα ότι δεν υπάρχει κανένα απολύτως στοιχείο για καμία απολύτως ασθένεια που να θεραπεύεται με την ομοιοπαθητική, άσχετα με το εαν είναι ιάσιμη απο την ιατρική επιστήμη ή όχι.